सजावट (२)

लाल मुळा, गाजर, काकडी, कोथिंबीर

सजावट (1)

लाल मुळा, गाजर, काकडी, कोथिंबीर

कुड्या

कुड्या म्हणले की मला नेहमी पुण्यातील गणपती विसर्जनाची आठवण होते. कुड्या हा खाण्याचा प्रकार खूप प्रचलित नाही. हा एक कोकणातला प्रकार आहे. कुड्या पिठलं भाताबरोबर जास्त छान लागतात.


अनंत चतुर्दशीच्या दिवशी पुण्यामध्ये गणपती विसर्जनाची एक मोठी मिरवणूक निघते. त्यात पुण्यातील सर्व गणपती विसर्जनासाठी एकत्र येतात आणि ओळीने वाजत गाजत लक्ष्मी रोडवरून जातात. त्यात पहिले पाच मानाचे गणपती असतात आणि सगळ्यात शेवटी श्रीमंत दगडुशेट हलवाई व मंडईतला गणपती असतो. पुण्यात राहत असताना आम्ही दरवर्षी अनंत चतुर्दशीच्या दिवशी सर्व आत्ये मामे व मावस भावंड एकत्र जमायचो व मिरवणूक पहायचो. त्यावेळी विद्युत रोषणाई केलेले गणपती पण असायचे. सजावटीबरोबर एखाद्या गाण्याच्या तालावर नाचणारी विद्युत रोषणाई म्हणजे पुण्यातील गणपतींचे एक आकर्षण होते. मध्यरात्रीनंतर विद्युत रोषणाईच्या गणपती विसर्जनाला सुरवात व्हायची व पहाटे उजाडायच्या आत मिरवणूक संपायची!


आमचे सर्व मामे भाऊ, मामे बहीणी, मावस भाऊ बहीणी, त्यांचे मित्र मैत्रिणी असे सर्वजण नारायण पेठेत राहणाऱ्या मामाकडे जमायचो. रात्रीचे जेवण करून यायचे सर्वजण. रात्रभर मिरवणूकीत लक्ष्मीरोडभर फिरायचो. मजा करायचो. पाणीपुरी, भेळपुरी, सुजाताचा बटाटेवडा, अमृततुल्यचा चहा. रात्रभर हाच उद्योग! अल्का टॉकीजपासून चालत चालत जायचे ते मंडईपर्यंत. मध्येच कुणाच्या घरी जायचे, मग त्याला घेऊन परत मिरवणुकीत सामील व्हायचे. माझे मामेभाऊ व त्यांचे मित्र काही वेळेला मिरवणूकीत त्यांच्या मित्रांबरोबर ढोल ताशे वाजवण्यात सामील व्हायचे. गुलालाने माखलेले असायचे. त्या ढोल ताश्यांचा एक विशिष्ट प्रकारचा रिदम कानात साठून रहायचा. माम्या, मावश्या व माझी आई थोडा वेळ फिरून परत घरी जायच्या आणि आम्हाला बजावून जायच्या की मंडई व दगडुशेटचा गणपती निघाला की कळवा आम्हाला. मग पहाटे त्यांना घरी जाऊन सांगायचे कोणीतरी की चला उठा, दगडुशेट व मंडईचा गणपती निघाला आहे मंडईतून.

मिरवणूक संपली की थोडे उजाडायला लागायचे. सर्वजण अमृततुल्यचा चहा घ्यायचो. अमृततुल्यच्या टपरीवर आम्ही १५-२० जण! चांगले दोन तीन कप आले घातलेला व चहाचा मसाला घातलेला चहा प्यायचो. चहा पिऊन तारवटलेल्या डोळ्यांना जरा तरतरी यायची. मिरवणूक संपल्यावर कोणीही परस्पर घरी जायचे नाही, कारण मामीने सगळ्यांना बजावून सांगितलेले असायचे की घरी या, अंघोळी करा, पिठलं भात खा, मग घरी जाऊन झोपा हवे तितके.


चहा झाला की परत रमतगमत, हसत, गप्पा मारत मामाच्या घरी परतायचो. त्या दिवशी जेवायला पिठलं भात ठरलेला असायचा. त्याबरोबर कोणतीतरी चटणी लसणाची किंवा ओल्या नारळाची! एकदा आम्ही सर्व पोरांनी सुचवले की हे काय? त्याच त्याच चटण्या काय? जरा कोणतीतरी वेगळी चटणी करा की! कोणती चटणी करणार? ह्याच दोन चटण्या छान लागतात पिठलं भाताबरोबर. पण त्यादिवशी आम्ही आमचा हेका सोडलाच नाही. शेवटी आईने पर्याय काढला. आई म्हणाली आपण कुड्या करायच्या का? माझी मामी म्हणाली काय गो, हा कोणता प्रकार? कधी ऐकला नाही तो! मग आईने सांगितले की तिची आई तिच्या लहानपणी हा प्रकार करायची. मग ठरले. सर्वजण लसूण सोलायला बसले. दोघीजणी नारळ खवायला बसल्या. लसूण खोबरे व हिरव्यागार मिरच्या फोडणीमध्ये परतल्या गेल्या. कढई भरून केल्या. जेवताना पिठलं भातापेक्षा कुड्याच जास्त संपल्या!


त्या दिवसापासून प्रत्येक अनंत चतुर्दशीच्या दिवशी म्हणजे खरं तर त्याच्या दुसऱ्या दिवशी कारण मिरवणूक दुसऱ्या दिवशी संपते!, हा मेनू कायमचा ठरून गेला. "कुड्या" ची अजून एक आठवण म्हणजे ही माझी पहिली पाककृती मी मनोगत संकेतस्थळावर लिहिली २००५ च्या सुरवातीला तेव्हापासून माझ्या पाककृती लिखाणाला सुरवात झाली. तुम्ही पण करून बघा कुड्या, नक्कीच आवडतील! पण त्याबरोबर पिठलं भात हवा बरं का!

काजू वडी

जिन्नस:

काजूची पूड २ वाट्या
साखर दीड वाटी
रिकोटा चीझ २ चमचे
साजुक तूप पातळ करून ४ चमचे

क्रमवार मार्गदर्शनः मध्यम आचेवर कढई तापत ठेवा. त्यात दीड वाटी साखर व साखर पूर्णपणे बुडून थोडे वर पाणी घाला. थोडी आच वाढवा. मिश्रण चांगले उकळू दे. अधुनमधून कालथ्याने ढवळत रहा. आणि एकीकडे त्यातले काही थेंब एका वाटीत काढून पाक कितपत घट्ट होत आहे त्याचा अंदाज घ्या. एकतारी पाक झाला की त्यात साजुक तूप, रिकोटा चीझ व काजूची पूड घालून ढवळा. हे मिश्रण सारखे ढवळत रहा. काही वेळाने हे सर्व मिश्रण एकत्रित होऊन एकसंध होते. थोडे घट्ट लागायला लागते. तरीसुद्धा खूप घट्ट होत नाही. पूर्ण गंधासारखे एकजीव झाले की गॅस बंद करा. नंतर काही वेळ कालथ्याने हे मिश्रण ढवळा.

ताटलीला तुपाचा हात लावून त्यात हे मिश्रण ओता. ओतले की हे मिश्रण पसरायला लागेल. थोडे जास्त पसरण्यासाठी ताटली हाताने थोडी सर्व बाजूने वाकडी करा म्हणजे मिश्रण ताटलीभर पसरून त्याची पातळी एकसारखी होईल. हे मिश्रण ओतल्यावर लगेचच कोरडे पडायला लागते, त्यामुळे कोमट असतानाच वड्या पाडा. हे मिश्रण लगेच गारही होते. वड्या काढताना अलगद हाताने काढाव्या लागतात नाहीतर लगेच तुटतात इतके मिश्रण कोरडे पडते.

या वड्या पटकन होतात. मी या वड्यामध्ये रोस्टेड काजू वापरले आहेत त्यामुळे रंग पांढरा आला नाही. वॉलमार्टमध्ये खारट नसलेले काजू मिळतात ते वापरले आहेत. जिथे इंडियन स्टोअर्स नाही तिथे हा पर्याय आहे. कारण अमेरिकेत सर्व ठिकाणी रोस्टेड व सॉल्टेड काजू मिळतात. या वड्या मी पहिल्यांदाच केल्या आहेत. मला वाटते की अजून थोडे तूप घातले तर जास्त नितळ होतील.

टोमॅटो कांदा कोशिंबीर

जिन्नसः

लाल टोमॅटो २ लहान आकाराचे
कांदा अर्धा
हिरव्या मिरच्यांचे तुकडे २-३
चिरलेली हिरवीगार कोथिंबीर
दाण्याचे कूट १ चमचा
मीठ
साखर पाव चमचा

क्रमवार मार्गदर्शन : टोमॅटो व कांदा खूप बारीक चिरा. त्यात दाण्याचे कूट, चवीप्रमाणे मीठ, थोडी साखर व थोडी कोथिंबीर घाला. मिरच्यांचे तुकडे हाताने चुरडून घाला. सर्व मिश्रण एकसारखे ढवळा. एक चविष्ट कोशिंबीर तयार होईल. बटाट्याच्या काचऱ्या व पोळीबरोबर ही कोशिंबीर जास्त छान लागते.

सँडविच

जिन्नस:

स्लाइस ब्रेड
बटर/साजुक तूप
बटाटावड्याचे सारण

बटाटावड्याचे सारण : बटाटे उकडून, त्याची साले काढुन कुस्करुन घ्यावेत. त्यात कांदा, लसुण पाकळ्या, मिरच्या व कोथिंबिर खूप बारीक चिरुन घालणे, लिंबू पिळावे. चवीपुरते मीठ व साखर घाला. ह्या सर्व मिश्रणाचा लगदा करा. हे बटाट्याचे सारण तसेच कच्चे राहु देत.

क्रमवार मार्गदर्शन: ब्रेडच्या कडा काढा. एका स्लाइसवर बटर/साजुक तूप लावा. एका स्लाइसवर बटाटावड्याचे सारण पसरवून लावा. थर पातळ/जाड आवडेल तसा. नंतर हे स्लाइस एकमेकांवर ठेवून सँडविच टोस्टर मध्ये भाजून घ्या. गरमागरम टोमॅटो केच अप अथवा सालसा बरोबर खा.

कोबी लेट्युस कोशिंबीर

वाढणी: ज्या प्रमाणात खाल त्याप्रमाणात
पाककृतीला लागणारा वेळ: १५ मिनिटे

पाककृतीचे जिन्नस: गुलबक्षी रंगाचा कोबी, लेट्यूस दही, मीठ, साखर

क्रमवार मार्गदर्शन: गुलबक्षी रंगाचा कोबी किसून घेणे. लेट्युस खूप बारीक चिरणे. यात दही मिसळणे. चविप्रमाणे मीठ व साखर घालून ढवळणे. कोबीचा गुलबक्षी रंग, लेट्युसचा हिरवा रंग आणि दह्याचा पांढरा रंग अशी ही रंगीबेरंगी दिसणारी कोशिंबीर चवीला चांगली लागते आणि करायलाही सोपी.

मसालेभात

जिन्नसः

बासमती तांदुळ १ वाटी
३ वाट्या पाणी
जाड चिरलेला कांदा पाव
मोठी फ्लॉवरची फुले ५-६
जाड चिरलेला बटाटा पाव
मटार पाव वाटी
२-३ मिरच्यांचे जाड तुकडे
लाल तिखट अर्धा चमचा
धनेजीरे पूड अर्धा चमचा
मिरपूड अर्धा चमचा
फोडणी साठी तेल मोहरी, जीरे, हिंग, हळद
मीठ

क्रमवार मार्गदर्शन:

प्रथम तांदुळ धूउन घ्या. त्यातील पाणी पूर्णपणे काढून टाका. पाणी पूर्णपणे निथळण्यासाठी चाळणीत तांदुळ घालून ठेवा. मध्यम आचेवर कूकर तापत ठेवा. तो तापला की त्यात जरूरीपुरते थोडे तेल घाला. ते तापले की त्यात मोहरी, जीरे, हिंग हळद घालून त्यात आधी मिरच्यांचे तुकडे व कांदा घाला. थोडे परता. मग त्यात बटाटा, फ्लॉवर, मटार घाला. नंतर तांदुळ घालून परत एकदा नीट ढवळून घ्या. नंतर त्यात लाल तिखट, धनेजीरे पूड, मीरपूड व चवीपुरते मीठ घालून परत एकदा नीट ढवळून घ्या. नंतर त्यात पाणी घालून कुकरचे झाकण लावा. एक शिट्टी झाली की गॅस बंद करा.

हा मसालेभात गरम गरम खायला चांगला लागतो. सोबत कांदा, काकडी व टोमॅटोचे काप घ्या. थंडगार दही, लसूण चटणी, उडदाचा भाजलेला/तळलेला पापड घ्या.

गाजर वडी

जिन्नस:

किसलेले गाजर अडीच वाट्या (गाजराची साले काढून घ्या. )
साखर २ वाट्या
रिकोटा चीझ अथवा खवा पाऊण वाटी
साजूक तूप पाव वाटी

क्रमवार मार्गदर्शन:

मध्यम आचेवर एका कढईत साजूक तूप व किसलेले गाजर घालून परतून घ्या. नंतर त्यावर झाकण ठेवा म्हणजे वाफेवर गाजर शिजेल. झाकण काढून परत एकदा कालथ्याने परता. असे २-४ वेळा करा म्हणजे गाजर व्यवस्थित शिजेल. गाजर शिजण्याकरता पाण्याचा वापर करू नका.

आता हे शिजलेले गाजर एका भांड्यात काढून ठेवा. त्याच कढईत २ वाट्या साखर घाला. साखर पूर्णपणे बुडून अगदी थोडे वर राहील इतके पाणी घाला. आच मध्यम असू देत. साखर विरघळायला लागेल. एकीकडे चमच्याने हलवत रहा. व अधुनमधून यातले काही थेंब एका वाटीत काढून पाक कसा होत आहे त्याचा अंदाज घ्या. एकतारी पाक करा. एकतारी पाक झाला की २-३ मिनिटांनी त्यात शिजवून घेतलेले गाजर व रिकोटा चीझ घाला. रिकोटा चीझ घट्ट असते ते कालथ्याने पूर्णपणे मोडून घ्या. कालथ्याने हे मिश्रण ढवळत रहा. या मिश्रण काही वेळाने खूप उकळायला लागेल.

आता थोडी आच वाढवा. आता हे मिश्रण एकत्र होऊ लागेल व आटायला लागेल. हे मिश्रण खूप आटवायला लागते. त्याकरता कालथ्याने सतत ढवळावे लागते. काही वेळाने हे मिश्रण कोरडे पडायला लागेल. आता गॅस बंद करा व बाजूच्या शेगडीवर कढई ठेवून सतत हे मिश्रण ढवळ रहा. काही वेळाने या मिश्रणाचा कोरडा गोळा तयार होईल. आता हा गोळा एका तूप लावलेल्या ताटलीत काढून तो लगेच एकसारखा थापा. थापण्याकरता एक पातळ प्लॅस्टिकचा कागद तूपाचा हात लावून घ्या. मिश्रण कोमट झाले की वड्या पाडा. खूप गार झाल्यावर वड्या डब्यामध्ये काढून ठेवा.

वड्या पहिल्यांदाच करत आहे. प्रयोग चालू आहेत त्यामुळे सफाई थोडी कमी आलेली आहे. पण या वड्या खायला खुसखुशीत लागतात. व गाजराच्या असल्याने रंगही छान येतो.

मसाला चिप्स (१)

जिन्नस:

टॉरटिला चिप्स (tostitos)
बटाटावड्याचे सारण
बारीक चिरलेला लेट्युस
बारीक चिरलेली काकडी
सालसा
किसलेले चीझ
मीठ व साखर चवीपुरते
शेंदरी रंगाच्या गाजराचे बारीक गोल काप साले काढून(सजावटीसाठी)
पालकाची छोटी पाने (सजावटीसाठी)

बटाटावड्याचे सारण: बटाटे उकडून, त्याची साले काढून कुस्करून घ्यावेत. त्यात कांदा, लसुण पाकळ्या, मिरच्या व कोथिंबिर खूप बारीक चिरून घालणे, लिंबू पिळावे. चवीपुरते मीठ व साखर घालावे, व ह्या सर्व मिश्रणाचा लगदा करावा. हे बटाट्याचे सारण तसेच कच्चे राहू देत.

क्रमवार मार्गदर्शन : सर्वात आधी एका डीशमध्ये गाजराचे गोल व बारीक काप ठेवा. मध्यावर पालकाची पाने लावून घ्या. मग त्यावर एकेक टॉरटिला चिप्स ठेवा. नंतर प्रत्येक चिप्स मध्ये सर्वात आधी बटाट्याचे सारण घाला. नंतर चिरलेला लेट्युस व काकडी घाला. नंतर सालसा व सर्वात शेवटी किसलेले चीझ घाला. चवीसाठी थोडे मीठ व साखर पेरा.अशी ही एक छान सजलेली चमचमीत डीश तयार होईल.

काकडी टोमॅटो कोशिंबीर

1 लहान लाल टोमॅटो व एक लहान काकडी बारीक चिरा. त्यात एक चमचा दाण्याचे कूट, चिमुटभर लाल तिखट, पाव चमचा साखर, २ चमचे दही व चवीपुरते मीठ घाला. थोडी हिरवीगार कोथिंबीर चिरून घाला. सर्व मिश्रण चमच्याने एकत्रित करा. एक चविष्ट कोशिंबीर तयार होईल!

मसाला चिप्स (२)

जिन्नस:

टॉरटिला चिप्स (Tostitos)
बटाटावड्याचे सारण
चिंचगुळाचे दाट पाणी
लाल तिखट
धनेजीरे पूड
मीठ
साखर
लिंबू
बारीक शेव
कोथिंबीरीची पाने (सजावटीसाठी)
बारीक चिरलेला कांदा
बारीक चिरलेला टोमॅटो

बटाटावड्याचे सारण: बटाटे उकडून, त्याची साले काढुन कुस्करुन घ्यावेत. त्यात कांदा, लसुण पाकळ्या, मिरच्या व कोथिंबिर खूप बारीक चिरुन घालणे, लिंबू पिळावे. चवीपुरते मीठ व साखर घालावे, व ह्या सर्व मिश्रणाचा लगदा करावा. हे बटाट्याचे सारण तसेच कच्चे राहु देत.

सर्वात आधी एका डीशमध्ये कोथिंबिरीची पाने सजावटीसाठी घाला. नंतर एकेक टॉरटीला चिप्स ठेवून त्यात आधी बटाटावड्याचे सारण व चिंचगुळाचे दाट पाणी घाला. नंतर बारीक चिरलेला कांदा व टोमॅटो घाला. किंचित लाल तिखट, धनेजीरे पूड पेरा. चवीप्रमाणे थोडे मीठ व थोडी साखरही पेरा. नंतर एकेका पुरीमध्ये थोडी बारीक शेव घाला. नंतर अगदी थोडे लिंबू पिळा.

ह्या चिप्स पाणीपुरीच्या पुरीला एक पर्याय होऊ शकतो. जसे आपण शेव बटाटा पुरी खातो याप्रमाणेच असे करूनही खाता येईल.

दाण्याचे लाडू

जिन्नस

दाण्याचे कूट २ वाट्या
साखर १ वाटी
साजूक तूप पातळ ७-८ चमचे

वरील सर्व जिन्नस एकत्र करून लाडू वळा. तूप घालताना आधी थोडेसेच घालावे. मिश्रण एकत्र करून लाडू वळून पाहावा. नीट वळला गेला नाही तर अजून तूप घालावे. जास्त तूप झाले तरीही हे लाडू बेसनाच्या लाडवांप्रमाणे बसतात! दाणे भाजण्याची गरज नाही. भारतात भट्टीतून दाणे भाजून मिळतात. अमेरिकेत भाजक्या शेंगा मिळतात. दाण्याची टरफले काढून कूट करा. असे हे झटपट लाडू तय्यार!

ह्यात थोडा गूळही छान लागतो. खमंगपणा येतो. पूर्ण गुळाचेही छान लागतात. तसेच यात आवडीनुसार सुकामेव्याची पूडही घालू शकता. मनुका बेदाणे घाला. आपापल्या आवडीप्रमाणे सजवा! पण मला फक्त नुसते दाण्याच्या कुटाचेच लाडू आवडतात!

गाजर टोमॅटो कोशिंबीर

२ लहान लाल टोमॅटो व एक लहान शेंदरी गाजर बारीक चिरा. त्यात एक चमचा दाण्याचे कूट, चिमुटभर लाल तिखट, पाव चमचा साखर, २ चमचे दही व चवीपुरते मीठ घाला. थोडी हिरवीगार कोथिंबीर चिरून घाला. सर्व मिश्रण चमच्याने एकत्रित करा. एक चविष्ट कोशिंबीर तयार होईल!

फ्रूट सॅलड

जिन्नस :
३ वाट्या दाट दूध (whole milk)
१ वाटी साखर

फळे:

टरबूज
केळी
पपई
सफरचंद
द्राक्षे
pear
संत्री
चिक्कू
अंजीर
डाळिंबाचे दाणे
हापुस आंब्याच्या फोडी
स्ट्रॉबेरी (फक्त सजावटीसाठी)
ब्ल्युबेरी (फक्त सजावटीसाठी)

सुकामेवा:

काजू
बदाम
पिस्ते
मनुका
सुके अंजिर
केशर
खजूर
मध

क्रमवार मार्गदर्शन :

एका पातेल्यात दूध घेऊन ते मध्यम आचेवर तापवत ठेवा. दूध तापले की त्यात साखर घाला व चांगले उकळू द्या. उकळल्यावर दूध वर येईल. डावेने दूध सतत ढवळत रहा. साय येत राहते व दूध आटत जाते. प्रत्येक वेळी साय आली की डावेने मोडून काढा म्हणजे एकसंध दूध दिसेल. दूध निम्मे आटले की गॅस बंद करा. दूध गार झाले की फ्रीज मध्ये ठेवा. एका वाटीत केशर सोडून सर्व सुकामेवा दूधात भिजत घाला व ती वाटी पण फ्रीजमध्ये ठेवा. दूधात भिजत घालताना दूध तापवून घ्या. व ते थंड झाले की त्यामध्ये सर्व सुकामेवा भिजत घाला.

दुसऱ्या दिवशी चित्रात दाखवल्याप्रमाणे सर्व फळे बारीक चिरा. शिवाय थोडा कोरडा सुकामेवा घाला. दूधात भिजलेला सुकामेवाही घाला. नंतर चिरलेल्या फळामध्ये आटीव दूध घाला. केशराच्या काड्या तव्यावर/कढल्यात गरम करून त्या गार दूधात चुरडून ते दूध घाला. रंग छान येतो. दुध थोडे व फळे जास्त असे प्रमाण आहे. पण सर्व फळे दूधामध्ये बुडतील इतपत दूध घाला. फळे आवडीप्रमाणे कमी जास्त घालावी.

स्ट्रॉबेरी व ब्ल्युबेरी फक्त सजावटीसाठी आहेत. आंबट फळे दूधात घालू नयेत. आंबटगोड फळे चालतील. शिवाय यामध्ये थोडा मधही घाला. आवडीप्रमाणे दूध जर जास्त दाट हवे असेल तर त्यात कस्टर्ड पावडर, मिल्क पावडर अथवा कंडेन्स्ड मिल्क घालू शकता.

असे हे फ्रूट सॅलड तयार झाले की परत फ्रीजमध्ये ठेवा. थंडगार फ्रूट सॅलड छान लागते. जेवणानंतर खाण्याची ही एक स्वीट डीश आहे. हे फ्रूट सॅलड काचेच्या कपातून खायला द्यावे ज्यातून आपण आयस्क्रीम खातो. वरील प्रमाणात चार जणांची स्वीट डीश होते.

तुरीच्या डाळीची आमटी

जिन्नस:

१ वाटी शिजलेली तुरीची डाळ
दीड चमचा लाल तिखट
दीड चमचा गोडा/काळा/गरम मसाला
चिंचगुळाचे दाट पाणी अर्धी वाटी
हिरव्या मिरच्यांचे तुकडे ३-४
तेल, मीठ
फोडणीसाठी मोहरी, हिंग, हळद
थोडी चिरलेली कोथंबीर
थोडा खवलेला ओला नारळ

क्रमवार मार्गदर्शन:

मध्यम आचेवर कढई तापत ठेवावी. नंतर त्यात फोडणीसाठी पुरेसे तेल घाला. ते तापले की त्यात मोहरी हिंग व हळद घालून फोडणी करा. लगेच त्यात शिजलेली डाळ डावेने चांगली घोटून घेऊन घाला. लाल तिखट, गोडा/काळा/गरम मसाला जो आवडेल तो किंवा जो उपलब्ध असेल तो घाला. चिंचगुळाचे दाट पाणी व चवीपुरते मीठ घाला. वाटी दीड वाटी पाणी घालून डावेने चांगले ढवळा. नंतर त्यात मिरच्यांचे जाड तुकडे, चिरलेली कोथिंबीर व खवलेला ओला नारळ घालून परत एकदा डावेने आमटी ढवळून घ्या. अजून २-३ वाट्या पाणी घाला. आता आच वाढवा व एक चांगली दणदणीत उकळी आणा. थोड्यावेळाने गॅस बंद करा. (आमटी दाट/पातळ जशी हवी असेल त्याप्रमाणात पाणी घालावे.)

आता एका ताटलीत वाफाळलेला गरम गरम भात घ्या. त्यावर गरम गरम आमटी वाढून घ्या. त्यावर साजूक तूप घाला. सोबत कैरीचे लोणचे घ्या आणि खा. बाहेर मुसळधार पाऊस पडत असेल तर हा गरम आमटी भात जरा जास्त खावासा वाटतो.

श्रीखंड (2)

दही (Dannon All Natural Plain Yogurt 2 LB)
साखर
वेलची पूड
काजू, पिस्ते, बदाम

एका कॉटनच्या पातळ कपड्यामध्ये दही घाला. कपडा सर्व बाजुने गुंडाळून घेऊन घट्ट बांधा. व हे बांधलेले गाठोडे एका दांडीला रात्रभर टांगून ठेवा. रात्री ९ वाजता टांगून ठेवले तर सकाळी ९ वाजता त्या दह्याचा चक्का तयार होईल. जेव्हा दही गाठोड्यात बांधाल तेव्हा बाहेरूनच हाताने दाब द्या म्हणजे पाणी निथळून जाईल. असे टांगल्यावर काही तासांनी १-२ वेळेला बाहेरून दाबून पाणी निथळून घ्यावे. सकाळी पण गाठोडे उतरवताना थोडे बाहेरुनच पिळून घ्यावे म्हणजे उरलेले सर्व पाणी निथळून जाईल. शेवटी कपड्याच्या बाहेर दही यायला लागेल इथपर्यंत पाणी निथळू द्यावे.

तयार झालेला चक्का एका पातेल्यात काढून घ्या. जितका चक्का तयार होईल तितकी त्यात साखर घालून ढवळा. २-३ तासाने साखर मिसळलेला चक्का पुरणयंत्रातून काढा अथवा चाळणीतून घोटून घ्या. आता नितळ श्रीखंड तयार होईल. त्यात आवडीप्रमाणे वेलची पूड, काजू बदाम पिस्ते घाला. आवडत असल्यात थोडे केशर गरम करून त्याचा चुरा करून अगदी थोड्या दुधामध्ये मिक्स करून घाला.
वरील दह्यामध्ये साधारण दीड ते दोन वाट्या चक्का होतो. साखर मिसळून ३-४ वाट्या श्रीखंड बनते.

तयार दही नसेल तर दुधाला विरजण लावून घरीच दही बनवा व त्याचा वरील प्रमाणे चक्का तयार करा.

चकोल्या

जिन्नस :

तुरीची डाळ १ वाटी
गव्हाचे पीठ दीड वाटी
धनेजीरे पूड दीड चमचा
लाल तिखट दीड चमचा
गोडा/काळा/गरम मसाला दीड चमचा
चिंचगुळाचे दाट पाणी अर्धा ते पाऊण वाटी
मोहरी, हिंग हळद
मीठ
फोडणीसाठी तेल
गोटा खोबऱ्याचा एक छोटा तुकडा
१ चमचा जिरे

क्रमवार मार्गदर्शन :

तुरीची डाळ कूकरमध्ये शिजवून घ्या. गव्हाच्या पीठामध्ये थोडे लाल तिखट, हळद, मीठ व थोडे तेल घालून नेहमीप्रमाणेच पोळीला पाहिजे तशी कणिक भिजवा.

तुरीची डाळ थंड झाली की मध्यम आचेवर एका कढईत/पातेल्यात पूरेसे तेल घालून फोडणी करा व त्यामध्ये शिजलेली डाळ एकसारखी करून घाला. त्यात थोडे पाणी घालून लाल तिखट, धनेजीरे पूड, गरम/गोडा/काळा मसाला घाला. चवीपुरते मीठ घालून आमटी ढवळून घ्या. नंतर त्यामध्ये चिंचगुळाचे दाट पाणी घाला. गोटा खोबऱ्याचा एक छोटा तुकडा गॅसवर भाजून घ्या. खूप काळा होईतोवर भाजा. थंड झाला की त्यात थोडे जीरे घालून मिक्सर ग्राईंडर वर बारीक करा व उकळत्या आमटीत घाला. अशी ही मसालेदार आमटी थोडावेळ उकळा. अजून थोडे पाणी घाला. खूप पातळ आमटी नको.

आता गॅस बारीक करा. भिजवलेल्या कणकेचा एक मोठा गोळा घेऊन एक मोठी पोळी लाटा. खूप जाड नको, व खूप पातळ नको. पोळीचे कालथ्याने अथवा कातण्याने चोकोनी काप करा. आता हे काप पटापट आमटीत सोडा व ढवळा. अशा प्रकारे कणकेच्या पोळ्या लाटून व काप करून सर्व काप आमटीमध्ये सोडा. एकीकडे ढवळत राहावे. आता आच थोडी वाढवा. म्हणजे आमटी उकळताना शंकरपाळ्यासारखे जे काप करून आमटीमध्ये सोडलेले आहेत ते शिजतील. ५ मिनिटांनी परत गॅस मंद ठेवा. आता थोडे कच्चे तेल वरून घाला व कढईवर/पातेल्यावर झाकण ठेवा म्हणजे वाफेवर या चकोल्या चांगल्या शिजतील. थोड्यावेळाने झाकण काढा. एक चकोली बाहेर काढून ती हाताने शिजली आहे का नाही ते पहा. चकोल्या शिजायला जास्त वेळ लागत नाही. चकोल्या खूप दाट आहेत असे वाटल्यास थोडे पाणी घालून ढवळा.

आता या चकोल्या गरम गरम असतानाच खा. आणि त्यावर भरपूर साजूक तूप घाला. सोबत कुरडई, सांडगी मिरची अथवा पोह्याचा पापड तळून घ्या. भरपूर पोटभर खा म्हणजे अगदी रात्रीपर्यंत तुम्हाला अजिबात भुक लागणार नाही. हा एक अत्यंत पौष्टीक पदार्थ आहे.

हा माझा एक अत्यंत आवडता खाद्यपदार्थ आहे. यालाच डाळ ढोकळी किंवा वरणफळे असेही नाव आहे.

पुरणपोळी

जिन्नस :
१ वाटी हरबरा डाळ
अर्धी वाटी साखर,
अर्धी वाटी चिरलेला गूळ
कणीक दीड वाटी
मीठ
तेल व पाणी
तांदुळाची पीठी/गव्हाचे पीठ


क्रमवार मार्गदर्शन :

डाळीचे पूरण : १ वाटी हरबरा डाळ पाण्यात धुवून घ्या. त्यात अडीच वाट्या पाणी घालून कूकरमध्ये शिजवून घ्या. वरणभात करण्यासाठी साधारण कूकरच्या ३ शिट्ट्या व्हाव्या लागतात. हरबरा डाळ शिजायला थोडी कठीण आहे म्हणून ५-६ शिट्ट्या करा. कूकर गार झाला की शिजलेली डाळ एका चाळणीमध्ये ओतून घ्या. चाळणीखाली एक ताटली ठेवा म्हणजे डाळीमधले सर्व पाणी निथळून जाईल. डाळीमधले पाणी पूर्णपणे निथळले गेले पाहिजे. डाळ कोरडी झाली पाहिजे. नंतर ही डाळ फूड प्रोसेसर मध्ये घालून बारीक वाटा. बारीक वाटलेली डाळ, गूळ व साखर एका पातेल्यात एकत्रित करून मध्यम आचेवर हे पातेले ठेवा. काही वेळाने साखर व गूळ वितळेल. मिश्रण ढवळत राहा. काही वेळाने हे मिश्रण कोरडे होईल. गॅस बंद करा. मिश्रण पूर्णपणे गार करा.


कणीक भिजवणे व तिंबणे : जेव्हा कूकरला डाळ शिजवत ठेवाल तेव्हा एकीकडे कणीक भिजवून ठेवा. कणीक चाळून त्यात थोडे तेल व मीठ घालून भिजवा. कणीक सैल भिजवा. साधारण १ तासानंतर कणीक तिंबायला घ्या. कणकेमध्ये थोडे थोडे पाणी घालून मळून घ्या. मळताना उजव्या हाताची मूठ करून कणकेला सर्व बाजूने दाब द्या म्हणजे ही कणीक पूर्ण परातभर पसरेल. नंतर त्यात तेल घालून व तेलाचा हात घेऊन परत एकत्रित गोळा बनवा. असे बरेच वेळा केले की कणीक सैल होईल व ती हाताला चिकटायला लागेल व कणकेला थोडी तार सुटायला लागेल. आता फक्त तेल घालून कणीक मळा. तेल घेतल्यामुळे चिकटणार नाही व एकसंध नितळ मळली जाईल आणि आता कणकेचा रंगही बदलायला लागेल. कणीक पांढरी दिसायला लागेल. आता ही कणीक एका पातेल्यात झाकून ठेवा.


नंतर साधारण तासभराने पोळ्या करायला घ्या. मध्यम आचेवर तवा तापत ठेवा. हाताला थोडेसे तेल घेऊन कणकेचा छोटा गोळा घेऊन त्याचा हातानेच छोट्या पुरीएवढा एकसारखा आकार बनवा. आपल्या मुठीत मावेल इतके पूरण घ्या व हा पुरणाचा गोळा त्या छोट्या पुरीएवढ्या केलेल्या आकारामध्ये घालून सर्व बाजूने बंद करून एक गोळा बनवा. नंतर पोलपाटावर थोडे तांदुळाचे पीठ पसरा व त्यावर गोळा ठेवून परत थोडे तांदुळाचे पीठ गोळ्यावर पसरून अगदी हलक्या हाताने कडेकडेने पोळी लाटा. थोडी लाटल्यावर अलगद हाताने उलटी करून उरलेली लाटा. तव्यावर घालून भाजा. तव्यावर पोळी हाताने घालायला जमत नसेल तर लाटण्यावर गुंडाळून घेऊन तव्यावर घाला. पोळी भाजताना कालथ्याचा वापर करा. गुलाबी रंगावर पोळी भाजा.


गरम पोळीवर भरपूर साजूक तूप घ्या व गरम गरम खा. अशी ही तलम पुरणपोळी खूप छान लागते. साखरेचा गोडवा व गुळाचा खमंगपणा अशी दुहेरी चव!

मला फार गोड आवडत नाही म्हणून साखर गुळाचे प्रमाण एकास एक दिले आहे. पण गोड हवे असल्यास साखर गुळाचे प्रमाण एकास सव्वा किंवा दीड वाटी घ्यावे. पूर्ण साखर अथवा गुळाची पण पुरणपोळी करतात. साखर गुळ याचे प्रमाणही आवडीप्रमाणे कमी जास्त घ्यावे.

उडीद वडा

जिन्नस :

२ वाट्या उडीद डाळ
२-३ मिरच्या
५-६ लसूण पाकळ्या
थोडी कोथिंबीर
मीठ

क्रमवार मार्गदर्शन :

उडीद डाळ पाण्यामध्ये ७-८ तास भिजवा. नंतर त्यातले पाणी काढून टाका व ही डाळ मिक्सर/ग्राईंडर वर बारीक दळून घ्या. वाटताना जरूरीपुरते पाणी घाला. नंतर त्यात लसूण मिरची यांचे खूप बारीक तुकडे घाला. बारीक चिरलेली कोथंबीर घालून चवीपुरते मीठ घाला. कढईत पूरेसे तेल घालून तापवा व वडे तळा. वडे तळून ते पेपर टॉवेल वर ठेवा म्हणजे त्यातले तेल निथळून जाईल. सांबार चटणीसोबत हे वडे छान लागतात. वडे घालताना हातावरच पीठाला थोडा पसरट आकार द्या व अलगद तेलात सोडा.