साबुदाणा वडा

वाढणी:२ जणांना

पाककृतीला लागणारा वेळ:३० मिनिटे

पाककृतीचे जिन्नस

साबुदाणा १ वाटी
बटाटा १, अर्धे छोटे लिंबू
बारीक वाटलेल्या हिरव्या तिखट मिरच्या ५-६ किंवा दीड ते २ चमचे लाल तिखट
पाव वाटी चिरलेली कोथिंबीर
दाण्याचे कूट पाव ते अर्धी वाटी
चवीपुरते मीठ,
१ चमचा साखर
तळणीसाठी तेल,

क्रमवार मार्गदर्शन: १ वाटी साबुदाणा ४ तास भिजत घालावा. भिजवताना पाणी निथळून घ्यावे. ४ तासानंतर भिजलेला साबुदाणा मोकळा करून घ्यावा. त्यात कच्चा बटाटा साल न काढता किसून घाला. नंतर त्यात वाटलेल्या मिरच्या किंवा लाल तिखट, मीठ व साखर घाला. नंतर त्यात दाण्याचे कूट घालून लिंबू पिळा व चिरलेली कोथिंबीर घाला. हे मिश्रण हाताने नीट कालवा. कालवताना थोडे पाणी घाला. मिश्रण मिळून येण्यापुरतेच पाणी घालावे.



आता मध्यम आचेवर कढई तापत ठेवा. ती पुरेशी तापली की त्यात तेल घाला व साबुदाण्याचे मिश्रण बनवले आहे त्याचे गोल आकाराचे वडे लालसर रंगावर तळून घ्या. वडे तळल्यावर ते पेपर टॉवेल वर ठेवा म्हणजे त्यातले तेल निथळून जाईल. नारळ्याच्या चटणीसोबत हे वडे छान लागतात.

वांग्याचे भरीत

जिन्नस :

मध्यम आकाराचे वांगे
पाव कांदा चिरलेला
थोडी कोथिंबीर चिरलेली
मूठभर दाण्याचे कूट
लाल तिखट पाव चमचा
चवीपुरते मीठ
चिमूटभर साखर
तेल फोडणीसाठी
मोहरी, हिंग, हळद


मार्गदर्शन : मध्यम आचेवर वांगे भाजून घ्या. ते पूर्ण गार झाले की मग त्याची साले काढून बारीक करून घ्या. मध्यम आचेवर कढई तापत ठेवा. ती पूरेशी तापली की त्यात तेल घालून त्यात मोहरी हिंग हळद घालून फोडणी करा. नंतर त्यामध्ये चिरलेला कांदा घालून परतून घ्या. कांदा शिजला की त्यात खूप बारीक केलेले वांगे घालून मग त्यावर लाल तिखट, मीठ व साखर घालून परता. परतत असताना गॅस मंद ठेवा. नंतर त्यात चिरलेली कोथिंबीर व दाण्याचे कूट घालून नीट ढवळून घ्या. हे वांग्याचे भरीत खूप छान लागते. भाकरीबरोबर या भरताची चव अजूनही छान लागते. वांग्याचे भरीत २-३ प्रकारे करतात. दह्यातले व कांदा पात घालूनही करतात. त्याची कृती नंतर लिहीन.

अरूगुला

जिन्नस:

अरूगुला १ पॅकेट
पाव कांदा
३-४ लसूण पाकळ्या
लाल तिखट अर्धा चमचा
धनेजिरे पूड अर्धा चमचा
मीठ चवीपुरते
तेल, मोहरी, हिंग, हळद

मार्गदर्शन : अरुगुला चिरून धुवून घ्या. रोळीमध्ये चिरलेला अरूगुला घालून त्याखाली ताटली ठेवा म्हणजे त्यातले पाणी निथळून जाईल. मध्यम आचेवर कढई तापत ठेवा. ती पुरेशी तापली की त्यात फोडणीकरता थोडे तेल घालून त्यात मोहरी, हिंग व हळद घाला. नंतर त्यामध्ये चिरलेला कांदा व चिरलेल्या लसूण पाकळ्या घाला. कांदा व लसूण थोडे परतून घ्या. नंतर त्यात चिरलेला अरुगुला घालून त्यावर झाकण ठेवा. २-३ सेकंदाने झाकण काढून परता. असे दोन तीन वेळा केले की भाजी चांगली शिजेल. नंतर त्यामध्ये लाल तिखट, धनेजिरे पूड व मीठ घालून परत एकदा भाजी परतून घ्या व झाकण ठेवा. २-३ सेकंदाने झाकण काढून परता. भाजी तयार झाली आहे. या भाजीची चव थोडी उग्र लागते पण छान आहे. करडई भाजीसारखी थोडी चव जाणवली.

brussels sprouts balls

जिन्नस :

किसलेले brussels sprouts ८ ते १० नग
एका मिरचीचे बारीक तुकडे
लाल तिखट
धने जिरे पूड
कोथिंबीर
मीठ
डाळीचे पीठ
तळणीसाठी तेल


क्रमवार मार्गदर्शन : वरील सर्व जिन्नस एकत्र करा व त्यात अगदी थोडे पाणी घालून छोटे छोटे गोल बनवा. गोल बनवण्याइतपतच पीठ घट्ट भिजवावे. नंतर मध्यम आचेवर कढई ठेवा व त्यात पुरेसे तेल घाला. तेल तापले की गॅस मंद ठेवा व त्यात वरील जिन्नसापासून बनवलेले गोळे सोडा. लालसर रंग येईपर्यंत तळा. एका बाजूने लालसर झाले की गोळे अलगद उलटा व परत लाल रंग येईपर्यंत तळा. वर तिखट मीठाचे प्रमाण दिले नाही. अगदी थोडे घालायचे आहे सर्व काही. मिरची पण तिखट नसलेली घाला. काही मिरच्या तिखट नसतात. कोथिंबीर पण थोडीच घाला. हे गोळे मधल्यावेळी चहासोबत खायला छान लागतात. नाहीतर जेवणामध्ये तोंडी लावण्यासाठी पण करायला हरकत नाही.

तीळवडी

जिन्नस :


तीळाचे कूट १ वाटी
दाण्याचे कूट अर्धी वाटी
गूळ १ वाटी
साजूक तूप १ चमचा


क्रमवार मार्गदर्शन : मध्यम आचेवर कढई तापत ठेवा व त्यात साजूक तूप, गूळ व गूळ भिजेल इतके पाणी घाला. थोड्यावेळाने मिश्रण उकळायला लागेल व त्याचा एक तारी पाक बनेल. एकतारी पाक झाला की गॅस बंद करून लगेच त्यात तीळ व दाण्याचे कूट घालून मिश्रण पटापट ढवळा. २ स्टीलच्या ताटल्यांवर थोडे साजूक तूप पसरवा व त्यावर मिश्रण ओता. हे मिश्रण कोमट झाले की वड्या पाडा.

शिंगाडा पीठ लाडू

जिन्नस:

शिंगाडा पीठ १ वाटी
दाण्याचे कूट अर्धी वाटी
साजूक तूप ५ ते ६ चमचे
पीठीसाखर सपाट १ वाटी

क्रमवार मार्गदर्शन: मध्यम आचेवर कढई तापत ठेवा व त्यात शिंगाडा पीठ व साजूक तूप घालून लालसर रंग येईपर्यंत भाजा. भाजल्यावर गॅस बंद करून त्यात दाण्याचे कूट व साखर घालून चांगले ढवळा. मिश्रण कोमट असताना लाडू वळा. आधी २-३ चमचे साजूक तूप घालून भाजायला सुरवात करा व नंतर बाकीचे तूप भाजत असतानाच थोडे थोडे घाला म्हणजे शिंगाडा पीठ पूर्णपणे तूपात भिजले का नाही ते कळेल. वर साजूक तूपाचे प्रमाण दिले आहे, पण कमी-जास्त लागेल, कारण पीठ तूपात भिजले पाहिजे. शिंगाडापीठ तूपात भिजल्यावर तपकिरी दिसते पण भाजून झाल्यावर थोडा रंग बदलतो. रंग बदललेला तसा कळत नाही. अंदाजाने नीट बघून भाजावे.

बेसन लाडवाप्रमाणेच ह्या लाडवाची पद्धत आहे. हे लाडू खूप खमंग लागतात. १ वाटीत छोटे छोटे १० ते १२ लाडू होतात.

पुरणपोळी

आमच्यात पुरणावरणाचा घाट असतो बरं का! कोणताही सण आला की बाकीचे कोणतेही पक्वान्न असले तरी पुरण हे लागतेच! इति देब्रा! कोब्रा या पुरणावरणाच्या फंदात कधी पडत नाहीत. घाट घालण्याच्या क्रियेत ते जरा लांबच राहतात!





मला पण आठवायला लागेल की मी पुरण किती वेळा आणि केव्हा घातले होते बरे! आठवून काही फायदा नाही. कारण की लांबलचक रेसिपींपासून मी जरा दूरच असते. भारतात असताना जास्तीचे कोणी पाहुणे आले किंवा सणासुदीला तयार श्रीखंडच आणायचे, अमूल व वारणा! या अमुलवारणाचे डबे तर मला खूपच आवडायचे.





अमेरिकेत आल्यावर मात्र बरेच आवडणारे तिखटगोड पदार्थ घरात करण्यावाचून गत्यंतर उरले नाही. एकदा माझ्या पंजाबी मैत्रिणीने फोन करून मला सांगितले की मला पुरणपोळी शिकायची आहे आपण करायची का एकदा? मी तुझ्या मदतीला येईन. मी म्हणाले चालेल की! करू या, येत्या होळीच्या मुहूर्तावरच करू. मलाही खूप आवडते! विचार केला या दोघा पंजाबी नवराबायकोबरोबर अजूनही ओळखीच्या चार पाच मित्रमैत्रिणींना बोलावू. मस्तपैकी पुरणावरणाचा घाटच घालू की जो जन्मात कधी घातला नाही!






पंजाबी दोघे जण, दक्षिण भारतीय दोघे जण, आम्ही दोघे व एक मराठमोळा मित्र म्हणजे ७ ते ८ जणांचा पुरणपोळीचा बेत ठरवला. त्यावेळी माझ्याकडे पुरणयंत्र नव्हते, अजूनही नाही. खरे तर पुरण हे पुरणयंत्रातूनच जास्त चांगले वाटले जाते. पुरणयंत्र नसताना पुरणपोळीचा घाट घातला होता.






पुरण जास्तीत जास्त बारीक कसे करायचे यावर एक युक्ती काढली. त्यावेळेला माझ्याकडे भारतातून आणलेला मोठा कुकर होता. त्यात ६ वाट्यांची हरबरा डाळ शिजवली. इलेक्ट्रिक शेगडीवर कुकराला वाफ धरायला अर्धा तास तरी जातोच. कुकराला शिट्या भरपूर केल्या, इतक्या की आतल्या डाळीचा भुगा पडून ती उलट शिट्टीतून बाहेर यायला लागली! नंतर डाळ साखरगुळ घालून शिजवायला कढईत ठेवली. शिजवताना एकीकडे कालथ्याने डाळीवर वार करत राहिले जेणेकरून सर्व डाळ खूप बारीक झाली पाहिजे. मिश्रण छान मिळून आले होते. मिश्रण गार झाले. कणकेलाही चांगलेच तिंबून घेतले होते. आता एवढी सगळी जय्यत तयारी झाल्यावर पोळ्या कशा काय बिघडतील!?






कणकेच्या छोट्या गोळ्याला हातानेच पुरीसारखा आकार दिला. त्यात पुरणाचा साधारण मुठीइतका गोळा भरून पोळी लाटायला सुरवात केली. पोळी लाटली जात होती पण लाटताना भरड लाटली जात आहे हे जाणवत होते. पोळीमधून अगदी छोटे छोटे न शिजलेले डाळीचे बारीक कण पोळीच्या वरती आले होते. पोळी ठिगळ लावलेल्या कापडाप्रमाणे दिसत होती. पूरण शिजले होते पण त्यात खूप छोटे डाळीचे बारीक कण न शिजताच तसेच राहून गेले होते. सर्व पोळ्या करून मग एकत्रच सर्व जेवायला बसणार होतो. कुणीतरी म्हणाल्याचे आठवले की पुरणयंत्र नसेल तर मिक्सर मधून बारीक करता येते. इथले ब्लेंडर म्हणजे काय दिव्यच असतात. पुरण घातले ब्लेंडरमध्ये तर पुरणाचा सगळ्यात खालचा थर फिरत होता. वरचा थर' जैसे थे' स्थितीत होता. म्हणतात ना की काम बिघडले तर कामात काम अजूनच वाढत जाते. मिक्सरमध्ये पुरण बारीक झाले नाहीच, शिवाय मिक्सर धुण्याचे एक काम वाढले.






मैत्रिणीला सांगितले की या पुरणामधले सर्व न शिजलेले डाळीचे बारीक कण वेगळे करायला घे. मला जाम वैतागायला झाले होते. मैत्रीण म्हणाली 'आप क्युं चिंता कर रही है, मै ये काम कर देती हुँ अलग करनेका' काम खूपच किचकट होऊन बसले होते. ती मैत्रीण आरामात एका परातीत पुरण घेऊन न शिजलेले कण बाजूला करत होती. एकीकडे दूरदर्शन बघत होती. मी मनात 'अगं बाई ही वेळ आरामात दूरदर्शन बघून तांदूळ निवडण्याची नाहीये. युद्धपातळीवर कामे व्हायला हवीत.' मग मी पण अर्धे मिश्रण एका परातीत घेतले आणि दोघींनी मिळून डाळीचे बारीक कण अलग करण्याचे काम करत राहिलो. तसे काम पटकन झाले आणि एकीकडे हासत राहिलो:D एकमेकींना छोटे कण दाखवत राहिलो, 'ये देख,,, कितने है,,, छोटे कण,,:) ' या डाळीच्या कणांचे अलग करण्याच्या कामात मी जास्त वेळ रेंगाळत राहिले नाही. एकेक करत मी पुरणपोळ्या लाटायला सुरवात केली. आता पुरणपोळ्या मऊसूत छान होत होत्या. दोघे दोघे करत जेवायला बसले. गरम गरम पोळ्यांवर भरपूर साजूक तूप! पोळ्या पटापट संपत होत्या. सगळ्यात शेवटी माझ्या वाटणीच्या गरम पोळ्या घेऊन त्यावर भरपूर साजूक तूप घातले आणि 'आहाहा,,, ' करत पोळ्या खाल्ल्या. मला पुरणपोळी वर भरपूर तूप लागते. पोळीवर तूप तरंगायला हवे.






त्या एपिसोडनंतर मी इतक्या पोळ्या कधीच केल्या नाहीत. आम्हाला दोघांना एक वाटी हरबरा डाळीच्या पोळ्या भरपूर होतात. अजूनही माझ्याकडे पुरणयंत्र नाही. पण माझे काहीही अडत नाही. आता मी हरबरा डाळ शिजवण्या आधी एक तास गरम पाण्यात भिजत घालते आणि मग कुकरामध्ये शिजवते. बाकीचे सर्व तसेच.

खसखशीच्या वड्या

जिन्नस :
खसखस अर्धी वाटी
दूध अर्धा कप
बदाम अर्धी वाटी
काजू अर्धी वाटी
साजूक तूप २ चमचे
साखर दीड वाटी

मार्गदर्शन :
खसखस दूधामध्ये भिजत घाला. बदाम गरम पाण्यामध्ये भिजत घाला. तासाभराने भिजवलेले सर्व बदाम सोला. मिक्सरमध्ये सोललेल्या बदामाची व काजूची पूड करा. नंतर भिजवलेली खसखस मिक्सरमध्ये घालून बारीक करा व त्यात बदाम काजूची केलेली पूड घालून परत एकदा मिक्सरमधूनध्ये सर्व बारीक करा. हे सर्व मिश्रण साधारण ३ वाट्या होईल. नंतर मध्यम आंचेवर कढई तापत ठेवा व त्यात २ चमचे तूप घालून त्यात खसखस, बदाम व काजू यांचे बारीक केलेले मिश्रण घाला व कालथ्याने थोडे परतून घ्या. नंतर मध्यम आचेवर दुसऱ्या कढईत साखर व साखर बुडेल इतके पाणी घ्या व त्याचा एक तारीहून थोडा जास्त कडक पाक करून परतलेले मिश्रण त्यात घाला व कालथ्याने ढवळत रहा. काही वेळाने हे मिश्रण घट्ट होईल व त्याचा एक गोळा तयार होईल. गॅस बंद करा व मिश्रण कालथ्याने थोडे घोटा.



पाक करायच्या आधी स्टीलच्या दोन ताटल्यांना साजूक तूपाचा हात लावून ठेवा. त्यावर हे गोळा झालेले मिश्रण घाला, एकसारखे पसरवा व लगेच वड्या पाडा. वड्या गार झाल्यावर डब्यात भरा. या वड्या थंडीसाठी उपयुक्त आहेत.

बदाम खीर

जिन्नस :

बदाम २२
साखर १० चमचे
साजूक तूप १ चमचा
दूध अडीच कप


मार्गदर्शन :
मिक्सरवर २ बदामांची सालासकट पूड करा. २० बदाम गरम पाण्यात भिजत घाला. एक तासानंतर बदाम सोला. नंतर मिक्सरवर सोललेल्या बदामाची बारीक पूड करा. मंद आंचेवर कढई तापत ठेवा. नंतर त्यात साजूक तूप व बदामाची बारीक केलेली पूड घाला व हे मिश्रण कालथ्याने परतून घ्या. नंतर त्यात दूध व साखर घालून ढवळत रहा. आता आंच मध्यम करा. दूध थोडे आटले की गॅस बंद करा. बदामाची खीर प्यायला देताना त्यावर थोडी सालासकट केलेली बदामाची पूड पेरून द्या. ही खीर चविष्ट व पौष्टिक आहे.

गणपती २०११

खोबऱ्याची खिरापत

जिन्नस :

गोटा खोबऱ्याचा कीस १ वाटी
काजू पावडर अर्धी वाटी
साखर पाव वाटी

मध्यम आचेवर कढई तापत ठेवून त्यात खोबऱ्याचा कीस गुलाबी रंगावर भाजावा. गॅस बंद करून नंतर थोड्यावेळाने खोबऱ्याचा भाजलेला कीस हाताने चुरावा व नंतर त्यात काजू पावडर व साखर घालावी. गणपतीसाठी ही एक साधीसोपी खिरापत आहे.

दही पालक

जिन्नस :

चिरलेला पालक २ ते ३ वाट्या
दही मोठे २ चमचे/ ताक पाव ते अर्धी वाटी
मीठ चवीपुरते
साखर १ चमचा
डाळीचे पीठ १ चमचा
दाण्याचे कूट १ चमचा
तेल
मोहरी, हिंग, हळद फोडणीसाठी
लाल तिखट अर्धा चमचा
धनेजिरे पूड अर्धा चमचा
मिरच्यांचे तुकडे २-४


मार्गदर्शन : एका पातेल्यात चिरलेला पालक घाला व तो कूकरमध्ये शिजवून घ्या. कूकर गार झाला की पालक बाहेर काढा व डावेने नीट ढवळून घ्या. एकजीव करा. पालक एकजीव केल्यावर त्यामध्ये मिळून येण्याइतपतच डाळीचे पीठ व दही/ताक घाला.नंतर त्यामध्ये लाल तिखट, धनेजिरे पूड, साखर , मीठ व दाण्याचे कूट घाला. सर्व मिश्रण डावेने एकजीव करा/ढवळून घ्या. नंतर मध्यम आचेवर एक पातेले तापत ठेवा. ते पुरेसे तापले की त्यात तेल घाला. ते पुरेसे तापले की त्यात मोहरी, हिंग, हळद घालून फोडणी करा. फोडणीत हिरव्या मिरच्यांचे तुकडे घालून त्यावर पालकाचे तयार केलेले मिश्रण घालून नीट ढवळा. एक उकळी आली की गॅस बंद करा. ही पातळ भाजी गरम भाताबरोबर खूपच छान लागते.

सजावट

सर्वांना स्वातंत्र्यदिनाच्या अनेक हार्दिक शुभेच्छा!!

रंगीत भात

जिन्नसः

अर्धी वाटी तांदुळाचा शिजवलेला भात (मोकळा शिजवलेला हवा)
प्लॉवर, श्रावणघेवडा, सिमला मिरची, मटार, गाजर, कांदा, बटाटा, टोमॅटो, भोपळा, वांगे, हिरवी मिरची १
फोडणीसाठी तेल
मोहरी, जिरे, हिंग, हळद
धनेजिरे पूड अर्धा चमचा
लाल तिखट अर्धा चमचा,
काळा मसाला अर्धा चमचा
मिरपूड २ चिमटी
मीठ चवीपुरते,
साखर अगदी चिमुटभर (चवीपुरती)



मार्गदर्शन : अर्धी वाटी तांदुळाचा भात शिजवून घ्या व तो गार झाला की अलगद हाताने मोकळा करून घ्या. हा भात शिजवताना पहिली शिट्टी होऊ द्यायची नाही. त्या आधीच गॅस बंद करा. भात शिजवण्याच्या आधी तांदुळ धुवून घ्या व रोळीत २ तास निथळत ठेवा म्हणजे भात मोकळा शिजण्यास मदत होते. वर दिलेल्या सर्व भाज्या मध्यम आकारात चिरा. कांदा, बटाटा उभे चिरा. कांदा व टोमॅटो फोडणीत शिजवण्या इतपतच घ्या. जास्त नको. सर्व भाज्या चिरल्यावर पाण्याने धुवून घ्या व रोळीत निथळत ठेवा. या सर्व भाज्या मिळून २ ते ३ वाट्या घ्या.





नंतर मध्यम आचेवर कढई तापत ठेवा. ती पुरेशी तापली की त्यात तेल घाला. ते पुरेसे तापले की त्यात मोहरी, जिरे, हिंग, हळद घालून फोडणी करा. त्यात आधी मिरचीचे तुकडे (उभे चिरलेले) घाला व नंतर कांदा व टोमॅटो घालून थोडे परतून घ्या. नंतर चिरलेल्या सर्व भाज्या घाला व शिजवा. शिजवताना त्यावर झाकण ठेवा व फोडणीवर या भाज्या शिजू देत. झाकण काढा व भाज्या कालथ्याने परतत रहा. या भाज्या शिजल्या तर पाहिजेत पण जास्त शिजायला नकोत. भाजी शिजवताना पाणी अजिबात घालू नये.







भाजी परतताना त्यामध्ये लाल तिखट, धनेजिरे पूड, काळा मसाला, मिरपूड , चवीपुरते मीठ व अगदी थोडी साखर घाला व भाजी सगळीकडून परतून व्यवस्थित ढवळा. नंतर त्यामध्ये मोकळा केलेला भात घाला व अलगद हाताने सर्व मिश्रण ढवळा. हा भात तिखट, चमचमीत छान लागतो. तोंडाला खूप छान चव येते. गरम गरम भाताबरोबर दही छान लागते. हा भात पार्टीसाठी पण करता येईल.

बटाटा कीस

जिन्नस :

बटाटे ३
लाल तिखट पाव चमचा
हिरव्या मिरच्यांचे तुकडे ५-६
जिरे पाव चमचा
तेल/तूप फोडणीसाठी
मीठ, साखर,
कोथिंबीर २-३ चमचे चिरलेली
खवलेला ओला नारळ २-३ चमचे
दाण्याचे कूट मूठभर



मार्गदर्शन : बटाटे धुवून घ्या व ते किसणीवर सालासकट किसा. मध्यम आचेवर कढई तापत ठेवा व त्यात पुरेसे तेल/तूप घाला. ते तापले की त्यात जिरे घाला. जिरे तडतडले की त्यात मिरच्यांचे तुकडे व किसलेला बटाट्याचा कीस घाला. थोडे परता. नंतर त्यावर झाकण ठेवा व काही सेकंदाने झाकण काढा व परता. असे २-३ वेळा करा म्हणजे बटाट्याचा कीस शिजेल. नंतर त्यात लाल तिखट, चवीपुरते मीठ , थोडी साखर व दाण्याचे कूट घालून परत नीट ढवळा. झाकण ठेवा. काही सेकंदाने झाकण काढून त्यात चिरलेली कोथिंबीर व खवलेला नारळ घालून परत एकदा नीट ढवळा. परत झाकण ठेवा. काही सेकंदाने झाकण काढा व गरम गरम कीस डीश मध्ये खायला घ्या. हा कीस खूपच चविष्ट लागतो. ही उपवासाची डीश आहे.

भोपळा खीर

जिन्नस:

लाल भोपळ्याचा कीस अडीच वाट्या
दूध ३ वाट्या
साजूक तूप ३-४ चमचे
साखर ८-१० चमचे

क्रमवार मार्गदर्शन : मध्यम आचेवर कढई तापत ठेवा. ती तापली की त्यात साजूक तूप व किसलेला भोपळ्याचा कीस घाला व परता. झाकण ठेवा. काही सेकंदाने झाकण काढून परता. असे २-३ वेळा करा. वाफेवर किसलेला भोपळा शिजवून घ्या. हा भोपळा पटकन शिजतो. शिजवण्याकरता पाणी अजिबात घालू नये. नंतर त्यात दूध व साखर घाला व आटवा. आटवताना अधून मधून ढवळत रहा. ही एक भोपळ्याची चवदार खीर छान लागते. खीर दाट होईपर्यंत दूध आटवा. पटकन होणारी, चविष्ट व दाट खीर खूप छान लागते. जेवणानंतर स्वीट डिश म्हणून ही एक खूप छान खीर आहे.

पॅटीस

पाककृतीचे जिन्नस:

बटाटे ४
कांदा १
मिरच्या ६ तिखट, लसूण पाकळ्या ४ मोठ्या, कोथींबीर १ जुडी, अर्धे लिंबू
मीठ, साखर चवीपुरते
लाल तिखट व धनेजिरे पूड प्रत्येकी पाव चमचा,

क्रमवार मार्गदर्शन: बटाटे उकडून, त्याची साले काढून कुस्करून घ्यावेत. त्यात कांदा, लसुण पाकळ्या, मिरच्या व कोथिंबिर खूप बारीक चिरून घाला. लिंबू पिळा. लाल तिखट व धनेजिरे पूड प्रत्येकी पाव चमचा घाला. चवीपुरते मीठ व साखर घाला, व ह्या सर्व मिश्रणाचा लगदा करावा. हे बटाट्याचे सारण तसेच कच्चे राहू देत.



पॅस्ट्री पट्या फ्रीजर मधून १-२ तास आधी बाहेर काढून ठेवा म्हणजे त्या नॉर्मल तापमानात येतील. २-३ गुळांडी असलेल्या २ पट्या असतात. त्यातल्या एका पट्टीचे ३ ते ४ भाग करा. प्रत्येक भाग थोडा लाटण्याने लाटावा म्हणजे थोडा मोठा होईल व त्यात प्रत्येकात वरील तयार केलेले सारण घाला व गुंडाळी करा. गुंडाळी दोन्ही बाजूने चिकटवून घ्या. या सहज चिकटल्या जातात कारण की या पट्या ओलसर असतात. अशा रितीने सर्व पॅटीस करून घ्या. ओव्हन ४०० डिग्रीवर ऑन करा व हे सर्व पॅटीस अल्युमिनियम (ओवन मध्ये चालत असलेले) ट्रेमध्ये थोड्या थोड्या अंतरावर ठेवा. ओव्हन बंद करा. ३५ मिनिटे ठेवा. अर्धा वेळ झाला की सर्व पॅटीस पापड भाजण्याच्या चिमट्याने उलटवा म्हणजे दोन्ही बाजूने ब्राऊन होतील. पॅटीस उलटताना ओव्हन बंद करावा. पॅटीस करताना एका पट्टीचे २ भागही करू शकता, पण त्याने गुंडाळी जास्त होईल व सारण कमी पडेल. ओव्हन मध्ये हे पॅटीस खूप छान फुलून येतात. हे पॅटीस पुण्यातील हिंदुस्तान बेकरीमध्ये मिळणाऱ्या पॅटीस प्रमाणे लागतात. हे एक मधवेळचे छान खाणे आहे चहासोबत.




ओव्हन बंद केल्यावर १० मिनिटांनी ट्रे बाहेर काढा व सर्व पॅटीस एका ताटात ठेवा. खायला घेताना बरोबर टोमॅटो केच अप घ्यावे. मी हे सारण बटाट्याचे दिले आहे. तुम्ही तुमच्या आवडीचे सारण बनवू शकता.

ढक्कू

जिन्नस:

अर्धी वाटी तूरडाळ शिजवलेली
लाल तिखट पाव चमचा , धनेजिरे पूड पाव चमचा, मीठ, लिंबू अर्धे, छोटा गुळाचा खडा
वांगे, भोपळा, फ्लॉवर, मटार, फरसबी, सिमला मिरची, पालक
कांदा, टोमॅटो, मिरच्या
फोडणीसाठी तेल, मोहरी, हिंग, जिरे, हळद,




मार्गदर्शन: वर दिलेल्या सर्व भाज्या मध्यम आकारात चिरा. या सर्व भाज्यांच्या फोडी २-३ वाट्या. तुरीची डाळ शिजवून घ्या. मध्यम आचेवर कढई तापत ठेवा. ती तापली की त्यात तेल घाला. तेल तापले की त्यात मोहरी, जिरे, हिंग हळद घालून फोडणी करा. नंतर त्यात चिरलेली मिरची, कांदा, टोमॅटो व पालक घालून थोडे परता. नंतर सर्व भाज्यांच्या फोडी घाला व परता. अगदी थोडे पाणी घालून झाकण ठेवा. काही सेकंदाने झाकण काढून भाज्या परताव्या. अगदी थोडे थोडे पाणी घालून वाफेवर भाज्या शिजवा. त्यात थोडे लाल तिखट, धनेजिरे पूड घाला व चवीपुरते मीठ घाला. नंतर शिजवलेले तुरीच्या डाळीचे वरण डावेने एकजीव करा व त्यात थोडे लाल तिखट, धनेजिरे पूड, मीठ घाला व थोडे लिंबू पिळा. हे सर्व मिश्रण शिजवलेल्या भाज्यांमध्ये घाला व पाणी घाला. उकळी येऊ दे. नंतर त्यात अगदी छोटा गूळाचा खडा घालावा. भाज्या कच्या नकोत पण खूप शिजलेल्याही नकोत. एक दणदणीत उकळी आणा. गरम भाताबरोबर ही भाज्या घातलेली आमटी खूप छान लागते. सर्व भाज्यांची चव छान लागते.


मी यामध्ये इथे मिळणारे सर्व भोपळे घातलेले आहेत. zucchini, yellow, butternut squash



आई,आजीची रेसिपी : भाज्या : बटाटा, कांदा, हिरवे टोमॅटो, वांगे, भोपळा, शेवगा शेंगा, चिंच गुळाचे दाट पाणी, खवलेला ओला नारळ व कोथिंबीर. या आमटीला कोकणात ढक्कू म्हणतात.



ही आमटी गरम गरम प्या अथवा गरम भाताबरोबर खा.


माहितीचा स्रोत
स्वानुभव, आईआजीची रेसिपी


या पाककृतीची एक मजा आहे. मी आईशी फोनवर बोलताना खादाडीचा विषय असतोच. त्यात मी आईला सांगितले की मी एकदा भाज्या घालून आमटी केली होती ती तू करून बघ. आईलाही अचानक आठवले की ही आमटी ती व तिच्या वाड्यातल्या मैत्रिणी मिळून बरेच वेळा करायच्या व या आमटीचे नाव ढक्कू असे आहे. ढक्कू भात खायच्या या मैत्रिणी मिळून बरेच वेळा! मी ही स्वानुभवातून निर्माण झालेली रेसिपी लिहिणारच होते पण याला नाव काय द्यावे असा प्रश्न होता. ढक्कू हे नाव मला खूपच आवडले आणि या स्वानुभव/आईआज्जीची रेसिपी जन्माला आली. नामकरणही झाले "ढक्कू" छान आहे ना नाव, मला तर खूपच आवडले आहे!

खांडवी

जिन्नस :

वऱ्याचे तांदुळ अर्धी वाटी
चिरलेला गूळ पाऊण वाटी

साजूक तूप  १ चमचा
पाणी दोन वाट्या (सव्वा दोन वाट्या) अर्धी वाटी घेताना काही वेळा थोडे जास्त घेतले जाते म्हणून
खवलेला ओला नारळ अर्धी वाटी



क्रमवार मार्गदर्शन : वऱ्याचे तांदुळ पाण्याने धुवून घ्या व निथळत ठेवा. पाणी निथळून गेले की मध्यम आचेवर कढई तापत ठेवा. त्यात साजूक तूप घालून धुतलेले वऱ्याचे तांदुळ घाला व भाजा. रवा भाजतो त्याप्रमाणे भाजा ब्राऊन रंग येईपर्यंत. त्याच वेळेला एका पातेल्यात पाणी घ्या आणि मध्यम आचेवर तापत ठेवा. उकळी यायला लागली की गॅस बंद कर


नंतर भाजलेल्या वऱ्याच्या तांदुळात साधारण उकळी आलेले पाणी घाला आणि गूळही घाला.  आता हे सर्व मिश्रण उकळायला लागेल आणि वऱ्याचे तांदुळ शिजायला लागतील. एकीकडे ढवळत रहा. नंतर आच कमी करून त्यावर झाकण ठेवा व वाफ द्या. झाकण काढून परत थोडे ढवळा. अशा ४-५ वाफा येऊ द्यात म्हणजे वऱ्याचे तांदुळ चांगले शिजतील व त्याचा गोळा बनायला लागेल. वऱ्याचे तांदुळ व्यवस्थित शिजायला हवेत. नीट शिजले नाहीत तर थोडे पाणी घालून अजून थोडी वाफ द्या. एकत्र झालेला गोळा तूप लावलेल्या एका ताटलीत पसरवून एकसारखा थापून घ्या. थोड्यावेळाने जाडसर वड्या पाडा. त्यावर खवलेला नारळ सर्व वड्यांवर घाला. खांडवी खाताना त्यावर साजूक तूप घेऊन खा. ही खांडवी पूर्ण साखर घालून पण करता येते किंवा निम्मे साखर व निम्मे गूळ घालून पण करता येते. कमी गोड हवी असल्यास गूळ अर्धा वाटी घ्या.

ही खास उपवासाची खांडवी आहे. याप्रमाणे तांदुळाच्या रव्याची पण खांडवी करतात.

पापड, पापड्या व इतर उन्हाळी पदार्थ

उन्हाळा सुरू होण्याच्या आत आईची तयारी सुरू व्हायची ती म्हणजे प्लॅस्टिकचे जाड कागद स्वच्छ करून ते वाळवून ठेवणे, सुती कापड धुऊन वाळवणे व आम्हालाही सांगायची मोठमोठाले दगड साठवून ठेवा. दगड अशाकरता की वाळवणे प्लॅस्टिक कागदावर घातली की चार सहा बाजूने वजन म्हणून दगड ठेवायचे. आम्ही राखणदाराचे काम अगदी व्यवस्थित पार पाडायचो. आमच्याकडे इतर भावंडांचाही अड्डा असायचा. सर्वांनाच उन्हाळी पदार्थ कच्चे खाण्याची आवड! वर्षभर पुरतील इतकी वाळवणे घरात व्हायची. पोह्याचे पापड, उडदाचे पापड, बटाट्याचे पापड, कुरडया, फेण्या, बटाट्याचा चिवडा, साबुदाण्याच्या चिकवड्या. सकाळी उजाडल्यापासून सूर्य मावळेपर्यंत ही कामे चालायची. आई पहाटे उठून सर्वांचा स्वयंपाक करून ठेवायची.





सर्वांत आधी अंगण स्वच्छ झाडून सडा घालून घ्यायचा. नंतर अंगणात एक दोन पलंग ठेवायचे. दोन आडवे लोखंडी स्टँड एकमेकांसमोर काही अंतरावर ठेवून त्यावर ३-४ सपाट मोठमोठाली फळकुटे जोडून ठेवून त्यावर सुती कापड व नंतर प्लॅस्टिकचा जाड कागद घालायचो. शिवाय खाली अंगणात वेगळी सतरंजी अंथरून त्यांवरही सुती कापड व नंतर प्लॅस्टिकचा कागद घायालचो. आम्ही भावंडे आळीपाळीने पायऱ्यांवर राखणदार म्हणून बसायचो. डोक्यावर पंचा गुंडाळलेला असायचा कारण की ऊन म्हणजे अगदी तळपते असायचे. काही जण पापड लाटायला, काही जण राखण करायला असे आलटून पालटून. काही जण सर्वांना चहाची तलफ आली की चहा करून द्यायला सज्ज असायचे.





पापडांमध्ये आम्हाला जास्त रस पोह्यांच्या पापडात असायचा. पोह्यांचा पापड अर्धवट लाटून त्यावर तेल घालून घडी करून परत थोडा लाटायचा आणि मग तो तेलात बुडवून खायचा. असा पापड खायला खूपच छान लागतो! नुसती लाटी खाण्यापेक्षा असा पापड खूप मस्त लागतो. पापड करण्यासाठी जे डांगर लागते त्याला खूप म्हणजे खूप कुटावे लागते. आईकडे खूप जड असे दोन खलबत्ते होते. जाड तरट ठेवून मग त्यावर खल ठेवायचा आणि दणादणा घाव घालायचो आम्ही आळीपाळीने त्या डांगरावर. बत्ता तर इतका काही जड होता की तो हातात धरून कुटले ही तळहात लाल व्हायचे! पोह्याच्या व बटाट्याच्या पापडाला खूप कुटावे लागते. कुटून डांगर हलके होते व पापड वाळून तळायला घेतला की हलकाफुलका होतो आणि छान फुलतो. बटाट्याच्या पापडाला साजुक तूप लागते. पोह्याच्या डांगराचे कोरडे पीठ, बटाट्याच्या डांगराला घालण्यासाठी साबुदाण्याचे पीठ अशी पिठे आई आधीच तयार करून ठेवायची. बरेच पापड लाटून झाले की मध्ये थोडासा ब्रेक असायचा. गरम गरम चहा प्यायल्यावर लाटण्यासाठी किंवा राखणदारीसाठी ताजेतवाने व्हायचो. पापड होत आले की डांगर कुटले जायचे ते खास खाण्यासाठी. गोळेच्या गोळे डांगर खायचो. तिखट तिखट डांगर खाल्ल्यावर खूप उत्साह आणि ताकद यायची. पापड पण सर्व मोजायचे. ४००/५०० पापड होत असत. आम्ही आतेमामे भावंड असायचोच शिवाय आईच्या मैत्रिणीही पापड लाटण्यासाठी यायच्या. आम्ही पण आईच्या मैत्रिणींच्या घरी मदत म्हणून पापड लाटायला जायचो. आम्ही सगळ्या मुली व मुले पापड लाटण्यासाठी म्हणून कमी तर खाण्यासाठी म्हणून जास्त असायचो.





उडदाच्या डांगराला खूप मागणी नसायची. आम्हाला कोणालाही उडदाचे डांगर जास्त आवडायचे नाही. आम्हाला सर्वांना पोह्याचे व बटाट्याचे डांगर जास्त आवडायचे. पापड वाळत घातले की कडक उन्हामुळे ते वेडेवाकडे होत असत. असे वेडेवाकडे झालेले पापड मग मोठ्या परातीत , पातेल्यात काढून ठेवायचो. त्यालाही ऊन असायचे. हे वेडेवाकडे झालेले पापड ताज्या पापडांना वाळण्यासाठी जागा करून द्यायचे. पापड पूर्णपणे कडक उन्हात वाळवून झाले की मग ते मोठमोठ्या पत्र्याच्या डब्यात भरून ठेवले जात. या पत्र्याच्या डब्यांनाही ऊन दाखवले जाई. बाहेरून कधी रंगकाम केले जाई डबे जास्त टिकण्यासाठी. उन्हाळा संपून रपारप पाऊस सुरू झाला की मग पोह्याचे पापड तळून गरम आमटी भाताबरोबर खायचो. मोठ्या कढईत पापड पूर्णपणे भरून जायचा इतका तो फुलायचा. हे पापड वर्षभरात खूप कामाला येत असत. कधी भूक लागली की भाजून किंवा तळून भाजक्या शेंगदाण्याबरोबर खायचो.





कुरडया करण्यामध्ये आमची लुडबुड नसायची. कारण कुरडईचा चीक आईच करायची व सोऱ्यातून कुरडयाही तीच पाडायची. काही वेळा मोठ्या बहिणी आईला कुरडया पाडायला मदत करायच्या. गरम चिकाच्या कुरडया पटापट घातल्या जात. कुरडई करण्याच्या दिवशी आई चीक करते कधी आणि आम्ही तो खातो कधी इतकी त्या चिकाची आम्ही वाट पाहायचो. गरम गरम चीक मोठ्या वाडग्यात घेऊन त्यात गोडंतेल घालून मस्त लागतो! नंतर दिवसभर राखण. कुरडया वाळत घातल्या की काही वेळाने काही बऱ्याच वाळलेल्या कुरडया उलट्या करून ठेवायचो. वाळलेल्या कुरडया तळून कुरुम कुरुम आवाज करत भाजक्या शेंगदाण्याबरोबर मस्त लागतात. कुरडया घालून झाल्या की काही भावंडे सर्वात तळाशी उरललेला चीक खात असत. तळाशी उरलेल्या चिकाची वाळलेली खरपुडी काहींना आवडायची.




बटाट्याचा वाळलेला कीस म्हणजे १० ते १५ किलो बटाट्यांचा असे. बटाटे खूप मोठाले! आम्ही आईला सर्व बटाटे सोलून द्यायचो. बटाटे सोलून सोलून हात दुखायला लागायचे. वर्षभरातले जितके म्हणून उपवास येतील त्यावेळेला आई आदल्या दिवशी डबे भरून वाळलेल्या किसाचा चिवडा करून ठेवायची. कच्चा वाळलेला कीस यांच्या जाळ्या कढईत तळल्या जायच्या. मोठी परातभर तळलेल्या जाळ्या. त्यावर तळलेले शेंगदाणे, लाल तिखट, मीठ, साखर, जिऱ्याची पूड घालून त्या जाळ्या मोडल्या जाऊन बारीक झालेला चिवडा खूप मस्त लागायचा! एकदम चविष्ट, हलकाफुलका सहज चावता येईल असा.





साबुदाण्याच्या चिकवड्या घालण्यासाठी साबुदाणा मोठमोठ्या पातेल्यात शिजवला जाई. साबुदाण्याच्या चिकवड्या मात्र आम्ही सगळ्या बहिणी मिळून घालायचो. आईला अजिबात हात लावून द्यायचो नाही. आई प्रत्येकीला एका वाडग्यात शिजवलेले साबुदाण्याचे मिश्रण घालून द्यायची. मग आम्ही मोठ्या चमच्याने छोट्या गोल चिकवड्या घालायचो. खूप मोठ्या प्लॅस्टिकच्या कागदावर गोल चिकवड्यांची नक्षी तयार व्हायची. चिकवड्या पूर्णपणे वाळून झाल्या की अलगद हाताने सोडवायच्या. सोडवलेल्या चिकवड्या मग मोठमोठ्या परातीत, पातेल्यात परत कडक उन्हात पूर्णपणे वाळू द्यायच्या. उपवासाला मग फुललेला बटाट्याचा पापड, चिवडा व साबुदाण्याची चिकवडी. सोबत भाजलेले शेंगदाणे!




फेण्या उर्फ तांदुळाची पापडी उर्फ सोलपापडी ही सर्वात आमच्या सर्वांच्याच आवडीची . याला तर भरपूर तयारी. मिक्सर यायच्या आधी या पापड्यांना लागणारे तांदुळाचे पीठ आई जात्यावर दळायची. ३ दिवस तांदूळ भिजत घालून नंतर ते दळायला घ्यायचे. जात्याखाली पांढरे शुभ्र मऊसर सुती कापड. जात्यातून पांढरे शुभ्र पीठ बाहेर पडायचे. जात्यात आधी थोडे तांदूळ मग थोडे पाणी, परत थोडे तांदूळ परत थोडे पाणी असे करत करत दळून झाल्यावर पांढरे शुभ्र पीठ तयार व्हायचे. या पिठात थोडे पाणी, खसखस, मीठ घालून ते पापड्यांसाठी तयार व्हायचे. आम्ही त्याला पांढरीशुभ्र बासुंदी म्हणायचो. एकावेळी ६ पापड्या तयार होत. एका पाटावर ६ पत्र्यांवर या तांदुळाच्या पापड्या पसरवायच्या. या पसरवण्याच्या क्रियेला पापड्या लिहिणे असे म्हणतात. त्यावेळी लाकडी पाट होते. एक पाट उलटा करून त्यावर ६ पत्रे तयार असत शिजण्यासाठी. आधीचे शिजलेले पत्रे बाहेर काढून थोडी वाफ जाऊ द्यायची मग ते सुती कापडावर पालथे पाडायचे. त्याच वेळी पिठाने पसरवलेले ६ गोल पत्रे शिजवण्यासाठी पातेल्यात जायचे. पापड्यांना शिजवण्यासाठी व सोलण्यासाठी पाणी खूप लागते. संबंध दिवस स्टोव्ह चालू असायचा. पापड्या सोलणासाठी आमची खूप घाई! पापड्या सोलल्या की त्या सुपावर घालायच्या मग ते सूप घेऊन अंगणात यायचे व एकेक पापडी प्लॅस्टिकच्या कागदावर वाळत घालायचो. सुपावरच्या पापड्या मोजायच्या. त्या आम्ही कमी मोजायचो म्हणजे मग खायला मोकळीक! सोलताना पापडी तुटली की ती खायची हा नियम. या पापड्या पण वाळल्या की वेड्यावाकड्या व्हायच्या. पापड्या वाळवण्याचा कोटा पूर्ण झाला की मग नुसत्या खायच्या! एकेकाची टर्न खाण्यासाठी. एका वेळेला एकेकाने १२ ओल्या पापड्या खायच्या. मग दुसऱ्याची टर्न. ओल्या पापड्या खायला मर्यादा नाहीत. भरपूर खा! आई म्हणायची खा भरपूर मग करपट ढेकरा सुरू झाल्या की कळेल! बाबा तर आमच्या या खाण्याला म्हणायचे किती खाताय! अशाने पोटे दुखतील तुमची. पण आमचे कोणाचेही पोट दुखायचे नाही की खाल्लेले बाधायचे नाही. या ओल्या पापड्यांबरोबर खाण्याकरता सायीचे आंबट दही तयार असे! ओली पापडी घ्यायची त्यात सायीचे आंबट दही घालायचे. पापडीची चौकोनी घडी घालून पापडी तोंडात!




कोण म्हणते अमेरिकेत ऊन नाही! भरपूर रणरणते ऊन आहे इथे! या उन्हाचा फायदा घेण्याचा विचार येत आहे. भारतात असताना काही सोपे पदार्थ करायचे जसे की बटाट्याचा चिवडा, बटाट्याचे पापड, उडदाचे पापड, चिकवड्या. पण तरीही इतक्या मोठ्या प्रमाणात कधीच नाही! आता सर्व एकेक करायचा विचार आहे. फेण्या झाल्या, बटाट्याचा कीस वाळवून झाला. पण प्रमाण किती तर एक वाटी तांदूळ, २ बटाटे. या प्रमाणाकडे पाहिल्यावर हसू येते! इतके छोटे प्रमाण घेऊनही खूप दमायला होते. पूर्वीच्या बायका म्हणजे आपल्या सर्वांच्याच आया, मावश्या, आज्या कसे काय एवढे पदार्थ करायच्या आणि तेही भरपूर प्रमाणात!