गोड लिंबू लोणचे

लग्नानंतर आयायटीत वसतिगृहात राहिल्या लागल्यापासून जी काही छोटी मोठी सुट्टी मिळत असे तेव्हा आमची धाव नेहमी पुण्याकडेच असायची. माझी मोठी मामी त्यावेळेला दादरला रहायची तिच्याकडे अधुनमधून जायचो. ती नेहमी म्हणायची एकदा ये माझ्याकडे रहायला नेहमी पुण्याला पळत असतेच.

मामीकडे राहण्याचा योग लवकरच जुळून आला. विनायकला काही कामानिमित्ताने बाहेरगावी जायचे होते. विचार केला यावेळेला मामीकडे जाऊया. तिच्याकडे रहायला गेले आणि तिला म्हणाले मामी मला लिंबू लोणचे शिकवशील का? म्हणजे नेहमीचे नाही हं. गोड लिंबू लोणचे, मला ते खूप आवडते. म्हणाली मी तुला करूनच देते. १५ लिंबांचे करून देते. करताना बघ म्हणजे पुढच्यावेळी तू लोणचे घालशील तेव्हा सोपे जाईल. हे लोणचे तर खूपच सोपे असते. त्याकरता तुला दोन काचेच्या बरण्या लागतील त्या घेऊ आधी आपण आणि अजून आहेस ना ५-६ दिवस तेव्हा सावकाशीने घालू.

बाजारात लिंबांसाठी व बरण्यांसाठी फेरफटके मारले. बरण्या छानच मिळाल्या. चॉकलेटी रंगाच्या आणि त्याला लाल झाकण. जाड काचेच्या पारदर्शक ठेंगण्याठुसक्या बरण्या खूप छान दिसत होत्या. बरण्या घरी आल्यापासून आम्ही दोघींनी बरण्यांचे खूप कौतुक चालवले होते. कमी किंमतीत किती छान मिळाल्या ना! आकाराने पण वेगळ्याच आहेत, रंग पण नेहमीसारखा नाही, खूप वेगळा आणि छान! लिंबांकरता परत दुसऱ्या दिवशी भाजीमार्केटमध्ये फिरलो. इकडे बघ, तिकडे बघ, कितीला दिली लिंबे? खूप महाग आहेत. मामी भाजीवाल्यांकडचे लिंबू बघून वास घ्यायची, हाताने दाबून बघायची. मी खूप वैतागले होते. एक तर दादरला नेहमी गर्दी असते. एवढी काय चिकित्सा! मला तर कधी एकदा लिंबू कोणचे घालून खाते असे झाले होते! परत तिसऱ्या दिवशी आमच्या दोघींचे फेरफटके बाजारात! मला म्हणाली अगं लिंबू पण नीट बघून घ्यावी लागतात. खूप मोठी नकोत, लहानही नकोत. लिंबाचे साल पण पातळ हवे. शेवटी मामीला हवी तशी लिंबे मिळाली.

घरी आल्यावर जेवलो. दुपारचा चहा प्यायला मग लोणच्याला सुरवात. लिंबे धुवून घेतली. ती कोरड्या फडक्याने पुसली. विळी धुवून घेतली ती पण कोरड्या फडक्याने पुसली. बरण्या आधीच धुवून पुसून तयार होत्या. लिंबू सुद्धा चिरण्याची एक पद्धत आहे. उभे नाही चिरायचे, आडवे चिरायचे. मला तर त्यावेळेला उभे आडवे काहीच कळाले नाही! लिंबे चिरताना पण त्यावर दाब द्यायचा नाही, हलक्या हाताने चिरायची. त्यात लाल तिखट व मीठपण नेहमीचे मिसळण्याच्या डब्यातले घालायचे नाही कारण की हे उपवासाचे लोणचे असते. पूर्वी लाल तिखट वर्षाचे घालून ठेवलेले असायचे त्यातले लागेल तेवढेच लाल तिखट काढून ठेवले होते मामीने. मीठ पण उपवासाला वेगळे म्हणून ठेवलेले त्यातलेच वापरले.

लोणचे कालवले व बरण्यात भरले. रात्रीच्या जेवणाला म्हणले घ्यायचे का लोणचे ह्यातले. मामी म्हणाली अगं थांब मुरू देत जरा थोडेसे! दुसऱ्या दिवशी लोणच्याच्या खाराची चव बघितली. मामी किती छान झालयं गं लोणचे! मामी म्हणाली झालाय ना छान. आवडले ना तुला. आवडले म्हणजे काय मस्तचं झाले आहे. मी नेहमी घालणार आता हे लोणचे. मला खूप आवडते. दोन दिवसांनी घरी आल्यावर आम्ही दोघांनी लोणचे खाण्याचा जो सपाटा लावला की खार संपून लोणच्याच्या फोडीच शिल्लक राहिल्या. त्याही मुरल्यावर मस्त लागल्या.

त्यानंतर मी हे लोणचे कधी घातलेच नाही. लिंबाच्या लोणच्याचा मुहूर्त बरेच वर्षानंतर इथे अमेरिकेत आल्यावर लागला. भारतात असताना आई तर दरवर्षी नवीन लोणचे घातल्यावर जुने मुरलेले आम्हां दोघी बहिणींना द्यायची, मग मुद्दामून कोण घालतयं लोणचे! इथे सुद्धा दोनदाच घातले गेले. परत एकदा घालायचे आहे. दर वेळेला लिंबे आणते आणि घोकत राहते घालायचे घालायचे म्हणून, शेवटी ती अशीच पोहे उपम्यांवर पिळून संपतात!

टोमॅटो सूप

वाढणी:२ जणांना

पाककृतीला लागणारा वेळ:३० मिनिटे

पाककृतीचे जिन्नस:

लाल टोमॅटो छोटे ६,
छोटा अर्धा कांदा,
एक छोटा बटाटा
लाल तिखट,
मिरपूड,
साखर, मीठ


क्रमवार मार्गदर्शन: टोमॅटो, कांदा व बटाटा चिरून एका पातेल्यात घाला व त्यात ते बुडतील इतपत पाणी घालून कूकरमध्ये शिजवून घ्या. गार झाल्यावर त्यातील पाणी एका पातेल्यात काढा. बटाटा व टोमॅटोची साले काढून बटाटे टोमॅटो व कांदा मिक्सरमधून बारीक करून घ्या. नंतर हे मिश्रण गाळणीने गाळून घ्या. नंतर शिजवताना घातलेले पाणी की जे आधिच काढलेले आहे ते पण या गाळलेल्या मिश्रणामधे घाला.


नंतर या मिश्रणामध्ये चवीप्रमाणे लाल तिखट, मिरपूड, मीठ व साखर घालून एक उकळी आणा. झाले सूप तयार.

टोमॅटो सूपास कांद्यामुळे तिखटपणा व बटाट्यामुळे दाटपणा येतो.

गाळून घेतल्यामुळे टोमॅटोतील बिया व मिक्सरमधे बारीक करताना जर बटाट्याचे तुकडे राहिले असतील तर ते सूपामध्ये येत नाहीत. एकजीव व दाट सूप होते. गरम गरम सूपामध्ये थोडे बटर घाला.



माहितीचा स्रोत:बहिण सौ रंजना जेरे

भरलेली चिली पोबलॅनो

जिन्नस :

चिली पोबलॅनो २
बटाटे मध्यम २
लाल तिखट अर्धा ते पाऊण चमचा
धनेजिरे पूड अर्धा ते पाऊण चमचा
मीठ
पाव लिंबू
लसूण २-३ पाकळ्या बारीक चिरून
कांदा थोडा बारीक चिरून
तेल
सजावटी साठी किसलेले चीझ

क्रमवार मार्गदर्शन : बटाटे उकडून घ्या. उकडल्यावर त्याची साले काढून हाताने बारीक करा. नंतर त्यात कांदा लसूण अगदी बारीक चिरून घाला. लाल तिखट, धनेजिरे पूड, मीठ घालून थोडे लिंबू पिळा. हे झाले मिरचीच्या आतमध्ये भरायचे सारण. मिरची धुवून कोरड्या फडक्याने पुसून घ्या व मध्ये एक चिर पाडा. आता तयार केलेले बटाट्याचे सारण चिर पाडलेल्या भागातून मिरचीमध्ये भरा. मध्यम आचेवर पसरट पॅन ठेऊन त्यात थोडे तेल घाला. ते तापले की लगेचच त्यावर भरलेल्या मिरच्या ठेवा. त्यावर झाकण ठेवा. आता आच एकदम मंद ठेवा. मंद आचेवर या मिरच्या शिजतील. अधून मधून झाकण काढून बघावे. नंतर थोड्यावेळाने अलगद मिरच्या उलटा व परत झाकण ठेवा. दुसऱ्या बाजून मिरची शिजेल. आता परत सुलट्या करा व शिजवा. मंद आचेवर मिरची शिजते.

मिरच्या गार झाल्या की एका ताटलीत काढून त्यावर किसलेले चीझ घाला. अशा पद्धतीची मिरची मेक्सीकन उपहारगृहामध्ये मिळते. पण ती उकडलेली असते. व आतील सारणात पण तिखट मीठ नसते. फक्त उकडलेले बटाटे बारीक करून घातलेले असतात. ही मिरची मी इंडीयन स्टाईलने केलेली आहे. जशी आपण भरली सिमला मिरची करतो तशीच पद्धत आहे. याची चव छान लागली. ही मिरची चवीला अगदी थोडी तिखट असते. आणि शिजल्यावर पण छान वास येतो. ही मिरची फ्राईड राईस किंवा मसालेभाताबरोबर छान लागते. नुसती सुद्धा खायला छान लागते.

घारगे

वाढणी:२ जण

पाककृतीला लागणारा वेळ:३० मिनिटे

पाककृतीचे जिन्नस:

लाल/पिवळा भोपळ्याचा कीस १ वाटी
गूळ १ वाटी
तांदुळाचे पीठ अर्धी वाटी
रवा अर्धी वाटी
कणीक अदपाव वाटी
साजूक तूप अर्धा चमचा

क्रमवार मार्गदर्शन: मध्यम आचेवर कढई ठेवा. कढईत थोडे साजूक तूप घालून भोपळ्याचा कीस व गूळ एकत्र करून शिजवून घ्या. शिजवताना त्यावर ताटली ठेवली तर पटकन शिजतो. शिजल्यावर गरम असतानाच त्या मिश्रणात पूरेल इतकेच तांदुळाचे पीठ, रवा व कणीक घालून व्यवस्थित ढवळा. ढवळल्यावर या मिश्रणाचा गोळा तयार होईल. नंतर अर्ध्या तासाने त्या मिश्रणाचे छोटे गोळे करून ते प्लॅस्टीकच्या कागदावर थोडासा तेलाचा हात लावून जाड थापा. थापताना तेलाचा हात घेऊन थापले तर पटकन थापले जातात. साधारण लहान पुरी एवढ्या आकाराचे हे घारगे तेलात मध्यम आचेवर लालसर रंग येईपर्यंत तळून घ्या.

यामध्ये घेतलेले गुळाचे प्रमाण थोडे जास्त आहे असे वाटते, कारण खूप गोड झाले. ज्यांना खूप गोड आवडत नसेल त्यांनी गुळाचे प्रमाण निम्मे किंवा पाऊण घ्या.

घारग्यांवर गोठलेले साजूक तूप पसरवून खावे. हे घारगे श्रावणात सोमवारी संध्याकाळी उपास सोडताना नैवेद्याला करतात. ह्याबरोबर भाजणीचे तिखट वडेही करतात. तिखट वडे व गोड घारगे असा नैवेद्य असतो.

भरड्याचे वडे

वाढणी : २ जण

जिन्नस :

भरड्याचे/भाजणीचे पीठ २ वाट्या
तिखट १ चमचा
हळद अर्धा चमचा
चवीपुरते मीठ
थोडीशी चिरलेली कोथिंबीर

क्रमवार मार्गदर्शन : भरड्याचे पीठ एका ताटलीत घ्या व त्यामध्ये हळद, तिखट, मीठ व चिरलेली कोथिंबीर घालून हे मिश्रण चांगले कालवून घ्या म्हणजे तिखट मीठाची चव सर्व पीठाला लागेल. नंतर एका पातेल्यात २ वाट्या पाणी घालून ते मध्यम आचेवर गॅसवर ठेवा. पाण्याला उकळी आली म्हणजे पाण्याला बुडबुडे आले की गॅस बंद करा. त्यातले थोडे पाणी एका वाटीत बाजूला काढून ठेवा. नंतर त्यामध्ये कालवलेली भाजणी घालून पटापट ढवळा. ढवळताना ओले झालेले पीठ जर कोरडे वाटले तर काढून ठेवलेले पाणी त्यात घाला अन्यथा नको. नंतर त्यावर झाकण ठेवा. २ तास हे पीठ असेच मुरू देत. झाकण ठेवल्याने आतल्या आत जी पाण्याची वाफ आहे त्यात हे मीठ मुरते व शिजते. याला उमले करणे असे म्हणतात.


२ तासाने पीठ थोडे तेल व पाणी घेऊन मळून घ्या व त्याचे छोटे गोळे करा. एका प्लॅस्टिकच्या पातळ कागदावर तेल लावून हे गोळे त्यावर थापून एकेक करून लालसर रंगावर तळा. गोळे थापताना ते मध्यम आकाराचे करा. फार जाड नकोत व फार पातळ नकोत असे थापा. या वड्यांबरोबर लोणी अथवा दही खूप छान लागते. हे वडे घारगे/वडे या नैवेद्यासाठी करतात श्रावणी सोमवरी संध्याकाळी उपवास सोडताना. ही वड्यांची भाजणी वेगळी आहे. या भाजणीला भरडा असेही म्हणतात. कारण हे पीठ जाडसर भरड्यासारखे दळतात. ही थालिपीठाची भाजणी नाही. त्याची रेसिपी लवकरच देईन. मी ही भाजणी भारतातून आणली. इथे इंडीयन स्टोअर्स मध्ये मिळते का नाही ते माहिती नाही. थालिपीठाच्या भाजणीचेही अश्याच पद्धतीने वडे करतात पण त्यात लसूण घालतात. हे वडेही छान लागतात.

मोकळ भाजणी

वाढणी : १ जण

जिन्नस :

थालिपीठाची भाजणी १ वाटी
लाल तिखट अर्धा ते पाऊण चमचा
हळद चिमूटभर
हिंग पावडर चिमूटभर
मीठ
चिरलेला कांदा १ वाटी
कच्चे/ भाजलेले दाणे अर्धी वाटी
तेल
फोडणीकरता मोहरी, हिंग, हळद
चिरलेली कोथिंबीर
ओला नारळ
साजूक तूप


क्रमवार मार्गदर्शन : एका ताटलीत थालिपीठाची भाजणी घ्या. त्यात लाल तिखट, हळद, हिंग व चवीपुरते मीठ घालून व पाणी घालून पीठ भिजवा. थालिपीठ बनवण्याकरता जसे पीठ बनवतो तसे पीठ बनवा. हा भिजवलेला पीठाचा गोळा थोडा सैलसर असावा. नंतर मध्यम आचेवर कढई तापत ठेवा. ती तापली की त्यात जरूरीपुरते तेल घाला. तेल तापले की त्यात मोहरी, हिंग हळद घालून फोडणी करून त्यात चिरलेला कांदा घाला . नंतर त्यावर झाकण ठेवा व वाफेवर कांदा शिजवा. नंतर त्यात दाणे घालून थोडे परतून घ्या व भिजवलेल्या भाजणीचा गोळा घाला. हा गोळा कालथ्याने मोडून मोकळा करावा. नंतर त्यावर झाकण ठेवा. काही सेकंदाने हे झाकण काढून परत कालथ्याने मिश्रण मोकळे करा. असे बरेच वेळा करा म्हणजे मिश्रण मोकळे होईल. एकीकडे सर्व बाजूने ढवळत राहा म्हणजे फोडणी सर्वत्र एकसारखी लागेल. थोडक्यात वाटली डाळीसारखीच ही कृती आहे.


मोकळी भाजणी तयार झाली की खायला देताना एका डीश मध्ये घालून त्यावर चिरलेली कोथिंबीर, ओला नारळ व साजूक तूप घालून द्यावी. सोबत लिंबाची फोड. ही एक चविष्ट व पौष्टिक पाककृती आहे.

पास्ता

वाढणी:२ जणांना पाककृतीचे जिन्नस: पास्ता ३ मुठी भरुन नळकांडीच्या आकाराचा किंवा जो आवडेल त्या आकाराचा चिरलेला कोबी वाटीभर, चिरलेले गाजर १ वाटी चिरलेली सिमला मिरची १ वाटी मटारचे दाणे वाटीभर लसूण २-३ पाकळ्या चिरलेला कांदा ४ चमचे टोमॅटो सॉस ४२५ ग्रॅम, (hunt's किंवा spaghetii) जे आवडेल ते तेल, तिखट १ चमचा, धने-जीरे पूड १ चमचा, मोहरी, हिंग, हळद मीठ क्रमवार मार्गदर्शन: सर्वात प्रथम एका कढईत पास्ता पाणी घालून शिजवून घ्यावा. नंतर दुसऱ्या कढईत तेल घालून ते तापले की त्यात मोहरी, हिंग व हळद घालून फोडणी करावी. नंतर बारीक चिरलेल्या लसुण पाकळ्या व कांदा घालून नंतर बारीक चिरलेला कोबी, गाजर, सिमला मिरची उर्फ ढब्बू मिरची, व मटारचे दाणे घालून परतून घ्या व मंद वाफेवर शिजवा. (जशी भाजी शिजवतो तसे). नंतर त्यात १ चमचा लाल तिखट, १ चमचा धने-जिरे पूड व चवीप्रमाणे मीठ घालून परता. परतून झाल्यावर त्यात शिजवलेला पास्ता व टोमॅटो सॉस घालून ढवळा. नंतर एक दोन वाफा देऊन परत एकदा नीट ढवळून घ्या. गरम गरम पास्ता तयार! नंतर आवडीचे एखादे आयस्क्रीम खा. एका वेळचे दोघांचे मस्त जेवण होते. माहितीचा स्त्रोत : श्री राजेश गोस्वामी

मेतकूट

जिन्नस :

हरबरा डाळ २ वाट्या
उडदाची डाळ सव्वा वाटी
तांदुळ पाऊण वाटी
गहू व मुगाची डाळ दोन्ही मिळून अर्धी वाटी

वरील सर्व धान्य कढईत वेगवेगळे घेऊन भाजा. आच मध्यम असावी.

मसाला

जिरे १ चमचा
धने अर्धा चमचा
लवंग १० ते १२
वेलदोडे ४
दालचिनी १ तुकडा - १ ते दीड इंच लांबीचा
मोहरी १ चमचा
हिंग पावडर २ चमचे
हळद अर्धी वाटी
सुंठ १ चमचा
मिरे व मेथी मिळून अर्धा चमचा

वरील सर्व मसालाही मध्यम आच ठेवून कढईत भाजा.

भाजलेले सर्व जिन्नस गार झाले की एकत्र करा आणि बारीक दळा. घरघंटीतून दळून आणा अथवा घरी मिक्सरवर पण मेतकूट दळता येते. मेतकूट खूप दिवस टिकते.

मऊभातावर मेतकूट व साजूक तूप घालून छान लागते. शिवाय भडंगमध्ये पण घालतात. आयत्यावेळची चटणी पण होते. मेतकूटामध्ये बारीक कांदा चिरून घाला. चवीनुसार मीठ व थोडी साखर घाला. नंतर दह्यामध्ये घालून ढवळा. आवडत असल्यास वरून फोडणी घाला.

सजावट (१३)

लाल मुळा, गाजर, कोथिंबीर

गाजर लालमुळा कोशिंबीर

जिन्नस :

गाजर अर्धी वाटी किसून
लाल मुळा अर्धी वाटी किसून
लाल तिखट चिमूटभर
थोडी कोथिंबीर चिरून
दही ५-६ चमचे
साखर पाव चमचा
मीठ चवीपुरते

वरील सर्व जिन्नस एकत्र करून चमच्याने एकसारखे करा.

कढी

जिन्नस

आंबट ताक २ पेले
अर्धी मिरची चिरून
बारीक चिरलेले आले पाव चमचा
साखर २ चमचे
डाळीचे पीठ २-३ चमचे
थोडी चिरलेली कोथिंबीर १ चमचा
ओल्या नारळाचा खव १ चमचा
तेल २ चमचे
मोहरी, जिरे, हिंग, हळद
लाल तिखट चिमुटभर
मीठ चवीपुरते

मार्गदर्शन : एका पातेल्यात आंबट ताक घाला. आंबट ताकामध्ये डाळीचे पीठ नीट कालवून घ्या. गुठळी होऊन देऊ नका. नंतर त्यात साखर व मीठ घालून ढवळा. हे मिश्रण मध्यम आचेवर तापत ठेवा. दुसरीकडे एक कढलं तापत ठेवा. चांगले तापले की त्यात थोडे तेल घाला. तेल तापले की त्यात मोहरी, जिरे, हिंग व हळद घाला. नंतर लगेचच त्यात मिरचीचे तुकडे, लाल तिखट व चिरलेले आले घालून ही फोडणी ताकामध्ये घाला. नंतर त्यात कोथिंबीर व ओला नारळाचा खव घाला. नंतर हे सर्व मिश्रण ढवळा व उकळा. गरम गरम कढी थंडीमध्ये प्यायला छान वाटते. गरम भाता बरोबर ही कढी छान लागते. आवडत असल्यास कढी उकळताना त्यात थोडे काकडीचे गोल काप घाला.

गवार बटाटा

जिन्नसः

गवारीच्या शेंगांचे तुकडे ३-४ वाट्या
१ बटाटा (फोडी करून)
लाल तिखट १ चमचा
धनेजिरे पूड १ चमचा
गरम मसाला १ चमचा
मीठ
गूळ ५-६ चमचे
दाण्याचे कूट मूठभर
ओल्या नारळाचा खव ४-५ चमचे
फोडणीसाठी तेल
मोहरी, हिंग, हळद

क्रमवार मार्गदर्शन : कूकरमध्ये गवारीच्या शेंगांचे तुकडे शिजवून घ्यावे. शिजवताना त्यात थोडे पाणी घालावे. कूकर गार झाला की शिजलेल्या गवारीच्या शेंगा बाहेर काढा. त्यातले पाणी एका वाटीत काढून ठेवा. गॅसवर कढई मध्यम आचेवर तापत ठेवा. ती तापली की जरूरीपुरते तेल घालून ते तापवा व मोहरी हिंग हळद घालून फोडणी करा. नंतर त्यात शिजलेल्या गवारीचे तुकडे, बटाट्याच्या फोडी, लाल तिखट, धनेजिरे पूड, गरम मसाला, मीठ व गूळ घाला. भाजी ढवळून घ्या. नंतर त्यात दाण्याचे कूट व खवलेला ओला नारळ घाला. शिजलेल्या गवारीच्या शेंगेतले पाणी काढलेले आहे ते त्यात घाला. जरूर वाटल्यास अजूनही थोडे पाणी घालून भाजी थोडी उकळू दे. जास्त पाणी नको. ही भाजी थोडी ओलसर असावी. आवडत असल्यास थोडासा रस ठेवायला हरकत नाही. गवार ही चवीला खूप उग्र असते त्यामुळे त्याला गूळही बराच घालावा लागतो. तिखट गूळ व बाकीचा मसाला थोडा जास्तच घालावा लागतो तरच ही भाजी चविष्ट लागते.या भाजीत बटाट्यासारखे लाल भोपळ्याचे तुकडेही छान लागतात.

सेलेरी

जिन्नस :

सेलेरी चिरलेली ४ वाट्या
लाल तिखट १ चमचा
धनेजिरे पूड १ चमचा
मीठ चवीपुरते
थोडी साखर
डाळीचे पीठ
तेल
मोहरी, हिंग, हळद

क्रमवार मार्गदर्शन : मध्यम आचेवर कढई तापत ठेवा. ती पुरेशी तापली की त्यात तेल घालून तेही पुरेसे तापले की त्यात मोहरी, हिंग हळद घालून त्यात चिरलेली सेलेरी घालून परता. झाकण ठेवून २-४ मिनिटांनी काढून परत एकदा भाजी परता. भाजी शिजली की त्यात लाल तिखट, धनेजिरे पूड, मीठ व साखर घालून परत एकदा परता व वाफ द्या. नंतर त्यात अगदी थोडे डाळीचे पीठ घालून ढवळा. ही भाजी थोडी चरचरीत लागते. पण एक वेगळी चव छान आहे. त्याच त्याच भाज्या करून कंटाळा येतो म्हणून ही वेगळ्या चवीची भाजी अधून मधून करायला हरकत नाही.

ताकातली उकड

वाढणी:२ जणांना


पाककृतीला लागणारा वेळ:१५ मिनिटे


पाककृतीचे जिन्नस


खूप आंबट ताक १ मोठा ग्लास भरून
तांदुळाचे पीठ
हिरव्या तिखट मिरच्या ३-४
तेल,
मोहोरी, हिंग, हळद


क्रमवार मार्गदर्शन: तेलाची फोडणी करून त्यात ३-४ हिरव्या तिखट मिरच्या चिरून घाला. नंतर त्यात ताक आणि चवीपुरते मीठ घालून ढवळा. ताक खूप दाट नसावे. गॅस मोठा करून ताक उकळून द्यावे. उकळी आली की एकिकडे तांदुळाचे पीठ घालत राहा, व त्याच वेळी एकीकडे कालथ्याने भराभर ढवळा. गोळा होण्याइतपतच तांदुळाचे पीठ घाला, जास्ती पीठ नको. आणि पीठाची गूठळी न होण्याबद्दल काळजी घ्या. नंतर गॅस बारीक करून १-२ वेळा वाफेवर शिजवा.


खायला देताना खोलगट डीशमध्ये उकड घालून त्यावर कच्चे तेल५-६ चमचे घालून द्या. कच्चे तेल जितके जास्ती घालू तितके ते उकडीमध्ये मुरते व चवीला चांगली लागते. गरम गरम उकड खाताना बरोबर पांढऱ्या कांद्याचे काप खायला विसरू नये.

गूळ पोळी

जिन्नस :

बारीक चिरलेला गूळ २ वाट्या
दाण्याचे कूट पाव वाटी
२ मोठे चमचे तीळ
१ मोठा चमचा खसखस
पाव वाटी हरबरा डाळीचे पीठ
साधारण ५-६ चमचे तेल
कणीक १ वाटी
कणकेसाठी तेल ५-६ चमचे
तांदुळाची पिठी
मीठ

क्रमवार मार्गदर्शन : बारीक चिरलेला गूळ, दाण्याचे कूट, तीळ व खसखस यांची बारीक पूड व भाजलेले डाळीचे पीठ सर्व एकत्र हाताने कालवून घ्या. तीळ व खसखस पूड करण्याच्या आधी भाजून घ्या. डाळीचे पीठ तेल घालून भाजून घ्या. कणकेमध्ये तेल व मीठ घालून घट्ट कणीक भिजवा.

१ ते २ तासाने पोळ्या करायला घ्या. कणकेची छोटी गोळी घ्या व थोडी गोल लाटा पुरीप्रमाणे. दुसरी एक छोटी गोळी घ्या व ती पण पुरीप्रमाणे अगदी थोडी गोल लाटा. आता तयार केलेला गूळ आहे तो घ्या. तो ह्या दोन पुरीसारख्या लाटलेल्या गोळ्यामध्ये मावेल इतपत घ्या. याचा गोळा घेताना त्याचा गोल करून हाताने थोडा चपटा करा. हा चपटा केलेला गूळ त्या दोन छोट्या पुऱ्यांमध्ये घाला व पुरीच्या सर्व कडा हाताने बंद करा. त्यावर तांदुळाची पिठी घालून नेहमीसारखी पोळी लाटा. तव्यावर भाजा. भाजताना आच खूप मंद ठेवा. ही पोळी उलटताना कालथा वापरा. हाताने उलटू नका. कारण भाजताना गूळ बाहेर येतो व गरम गूळाने हात भाजतो. पोळीबरोबर भरपूर साजूक तूप घ्या.

पोळी लाटताना गूळ पोळीच्या सर्व कडांपर्यंत पोहचला पाहिजे. तसे झाले नाही तर एक युक्ती आहे. कातण्याने किंवा कालथ्याने पोळीच्या कडा काढा. गूळ शेवटपर्यंत पोहचला नाही तरी काही बिघडत नाही. गूळ जर चिकट नसेल तर गूळ बनवताना मिळून येत नाही. त्याचा गोळा बनवता येत नाही. यासाठी तयार केलेला गूळ कढईत ठेवून अगदी मंद आचेवर थोडा ढवळून घ्यावा. हा गूळ अगदी थोडा गरम होऊ देत. नंतर त्यात तूप/तेल घालून परत एकदा एकत्र कालवून घ्या म्हणजे गोळा बनवता येईल व तो दोन छोट्या पुऱ्यांमध्ये घालता येईल. या गुळाच्या सारणात अगदी थोडा चुना घालतात. त्याने पोळ्या जास्त खुसखुशीत होतात.

भरली वांगी

जिन्नस :

छोटी वांगी १४ ते १६ नग
दाण्याचे कूट १ वाटी
ओल्या नारळाचा खव १ वाटी
लाल तिखट २ चमचे
धनेजिरे पूड २ चमचे
गरम मसाला/गोडा मसाला २ चमचे
मीठ चवीपुरते
गूळ पाव वाटी
तेल
मोहरी
हिंग
हळद

क्रमवार मार्गदर्शन : वांगी धूऊन व पुसून घ्या. नंतर त्यावर मधोमध एक चिर पाडा सारण भरण्यासाठी. वरील जिन्नस जे दिले आहेत ते सर्व एकत्र करा. नंतर हे सारण प्रत्येक वांग्याच्या चिरेमध्ये भरून घ्या. सारण दाबून भरा. जितके भरता येईल तितके भरा म्हणजे भाजी चांगली मिळून येते. अजून थोडे सारण उरले तर ते नंतर भाजी फोडणीला दिल्यावर घाला. मध्यम आचेवर कढई तापत ठेवा. ती पुरेशी तापली की त्यात तेल घाला व मोहरी हिंग हळद घालून फोडणी करा.फोडणीमध्ये सारण भरलेली वांगी घाला.


तेल नेहमीपेक्षा थोडे जास्त घाला म्हणजे भाजी चवीला जास्त छान होते. नंतर त्यावर झाकण ठेवा व आच थोडी कमी करा. काही सेकंदानी झाकण काढून वांगी उलट सुलट करा. म्हणजे सर्व बाजूने शिजतील. आता थोडे पाणी घालून परत एकदा झाकण ठेवा. व काही सेकंदानी झाकण काढून परत भाजी ढवळा व पाणी आटले असेल तर परत थोडे पाणी घाला. वांगी शिजेपर्यंत थोडे थोडे पाणी घालून व झाकण ठेवून शिजवा. वांगी चांगली शिजली पाहिजेत. आता गॅस बंद करा.

पोळी भाकरी बरोबर भरली वांगी छान लागतात. शिवाय गरम भाताबरोबर पण मस्त लागतात. सोबत लसणीची चटणी असल्यास उत्तम.

तांदुळाच्या पीठाचे धिरडे

जिन्नस : तांदुळाचे पीठ ४ ते ५ डाव चवीपुरते मीठ तेल पाणी ३-४ ग्लास क्रमवार मार्गदर्शन : तांदुळाच्या पीठात चवीपुरते मीठ घालून पीठ पातळ भिजवा. गुठळी होऊन देऊ नका. पीठ आमटीसारखे पातळ भिजवा. नंतर मध्यम आचेवर तवा तापत ठेवा. तो जरूरीपुरता तापला की त्यावर चमच्याने तेल घाला व कालथ्याने तेल तवाभर पसरवून घ्या. आता तांदुळाच्या पीठाचे धिरडे तव्यावर घाला. हे पीठ डावेने वरून घालावे. पीठ सैल असल्याने ते आपोआप जितके पसरेल तितकेच पसरू दे. हे पीठ तव्यावर घातल्यावर डावेने पसरू नये. डावेला ते चिकटते. काही सेकंदाने धिरड्यावर व धिरड्याच्या सर्व बाजूने तेल सोडा व काही वेळाने धिरडे कालथ्याने उलटा. उलटल्यावर परत एकदा तेल घालून मग ते तव्यावरून काढा. हे पीठ पातळ असल्याने तव्यावर पसरून त्याला जाळी पडते. दुसरे धिरडे घालताना परत एकदा पीठ डावेने ढवळून घ्या. पीठ घट्ट वाटल्यास परत एकदा थोडे पाणी घाला. हे धिरडे बटाट्याच्या काचऱ्या किंवा उकडून बटाट्याच्या भाजीबरोबर चांगले लागते. ओल्या नारळाची चटणी किंवा लसूण खोबरे, लसूण दाणे यांची झणझणीत चटणीही छान लागते. सोपे व पटकन करतायेण्यासारखे आहे.

दडपे पोहे

ही दडपे पोहे याची ध्वनीचित्रदर्शी पाककृती आहे.

रवा-बेसन लाडू

रवा बेसन लाडू ही माझी पाककृती मनोगत दिवाळी अंक २००९ मध्ये प्रकाशित झाली आहे.


जिन्नस :
रवा १ वाटी
हरबरा डाळीचे पीठ अर्धी वाटी
साखर १ वाटी
साजूक तूप (रवा व बेसन भाजण्यापुरते)
बेदाणे

मार्गदर्शन :


मध्यम आंचेवर कढई/पातेले तापत ठेवा व त्यात रवा व ८-१० चमचे साजूक तूप घालून व्यवस्थित भाजून घ्या. रव्याचा खमंग वास आला की भाजलेला रवा एका ताटलीमध्ये काढून घ्या. त्याच कढई/पातेल्यात हरबरा डाळीचे पीठ व ८-१० चमचे तूप घालून भाजून घ्या. यावेळी गॅस मध्यम आंचेपेक्षा थोडा कमी ठेवावा. डाळीच्या पिठाचा रंग थोडा बदलेल व खमंग वासही येईल. आता हे भाजलेले डाळीचे पीठ एका ताटलीमध्ये काढा. भाजलेला रवा व डाळीचे पीठ एकत्र करून हाताने नीट एकजीव कालवून घ्या.


आता मध्यम आंचेवर एक पातेले ठेवा व त्यात एक वाटी साखर घाला. साखर पूर्णपणे बुडेल इतपतच पाणी घाला व चमच्याने ढवळायला सुरवात करा. काही वेळाने साखर व पाणी उकळून बुडबुडे यायला लागतील व काही सेकंदातच एक तारी पाक होईल. गॅस बंद करा. आता या पाकात भाजलेला रवा व डाळीचे पीठ घाला. कालथ्याने व्यवस्थित ढवळा. कोमट असताना लाडू वळा. लाडू वळताना त्यात एका लाडवाला एक बेदाणा घ्या. मिश्रण जर कोरडे वाटले तर त्यात थोडे साजुक तूप घाला.

काजू-पिस्ता वडी

"काजूपिस्ता वडी" ही माझी पाककृती मनोगत दिवाळी अंक २००९ इथे प्रकाशित झाली आहे. खाली लिंक दिली आहे.

http://www.manogat.com/diwali/2009/node/47.html


जिन्नस :
काजू पूड १ वाटी
पिस्ता पूड १ वाटी
साखर सव्वा वाटी
रिकोटा चीझ २ चमचे
साजुक तूप ५-६ चमचे

मार्गदर्शन : मध्यम आंचेवर कढई तापत ठेवा. त्यात सव्वा वाटी साखर व साखर पूर्णपणे बुडून थोडे वर पाणी घाला. थोडी आंच वाढवा. मिश्रण चांगले उकळू दे. अधूनमधून कालथ्याने ढवळत रहा आणि एकीकडे त्यातले काही थेंब एका वाटीत काढून पाक कितपत घट्ट होत आहे त्याचा अंदाज घ्या. एकतारी पाक झाला की आंच मध्यम करून त्यात साजुक तूप, रिकोटा चीझ व काजू-पिस्त्याची पूड घालून ढवळा. हे मिश्रण सारखे ढवळत रहा. काही वेळाने हे सर्व मिश्रण एकत्रित होऊन एकसंध होते. थोडे घट्ट लागायला लागते. गंधासारखे पूर्ण एकजीव झाले की गॅस बंद करा. नंतर काही वेळ कालथ्याने हे मिश्रण ढवळत राहा.

ताटलीला तुपाचा हात लावून त्यात हे मिश्रण ओता. ओतले की हे मिश्रण पसरायला लागेल. थोडे जास्त पसरण्यासाठी ताटली हाताने थोडी सर्व बाजूने वाकडी करा म्हणजे मिश्रण ताटलीभर पसरून त्याची पातळी एकसारखी होईल. हे मिश्रण पटकन कोरडे होते म्हणून लगेच ताटली फिरवून घ्यावी. हे जमले नाही तर एका प्लस्टिकच्या कागदाला साजुक तुपाचा हात लावून, साजुक तूप लावलेला भाग मिश्रणाच्या वर येईल असा ठेवून पटापट एकसारखे थापावे. मिश्रण कोमट झाले की वड्या पाडाव्या.

या वड्या पटकन होतात. मी या वड्यामध्ये रोस्टेड काजू-पिस्ते वापरले आहेत त्यामुळे रंग थोडा फिका आला आहे.